ՓՈՂԸ ՀՈՏ ՉՈՒՆԻ․ ՍԱՍ-Ի ԱՐՏԱԿԸ՝ ՆԱԽԿԻՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԵՆԱՐԱՆԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ «ՀԱՄԵՂ ԳՈՐԾԸՆԿԵՐ»
Ներբեռնել ամբողջական նյութըՍԱՍ սուպերմարկետների ցանցի սեփականատեր Արտակ Սարգսյանը Հայաստանի քաղաքական ու տնտեսական կյանքում իր դիրքերը պահպանելու ուշագրավ կարողություն է դրսևորել։ Հանրապետական կուսակցության նախկին պատգամավորն ու նախկին իշխանության գործարար հենարաններից մեկը 2018-ի իշխանափոխությունից հետո արագ լեզու է գտել նոր իշխանությունների հետ՝ առանց բիզնեսի դիրքերը զիջելու։
Սարգսյանի բիզնեսը ձևավորվել է դեռևս 1990-ականներին։ 1997-ին բացված՝ շուրջօրյա աշխատող առաջին ՍԱՍ սուպերմարկետը հետագայում վերածվել է առևտրային լայն ցանցի։ Ընկերության գործունեությունն ընդլայնվել է նաև Հայաստանից դուրս՝ կապեր ունենալով Կիպրոսում, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում, ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում և Վրաստանում գրանցված կառույցների հետ։
Արտակ Սարգսյանի քաղաքական ուղին անցել է մի քանի կուսակցությունների միջով՝ «Օրինաց երկրից» և Տիգրան Կարապետյանի «Ժողովրդական կուսակցությունից» մինչև Հանրապետական կուսակցություն։ 2012-ին նա կրկին պատգամավոր դարձավ, սակայն խորհրդարանում հինգ տարի այդպես էլ ելույթ չունեցավ։ 2017-ի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ ՍԱՍ-ի աշխատակիցներին, ըստ հրապարակված մեղադրանքների, ճնշել էին՝ Սարգսյանի օգտին ընտրողների ցուցակներում գրանցվելու և քվեարկելու համար։ Հրապարակվեց նաև այդ գործընթացին վերաբերող ձայնագրություն։ Քրեական գործը 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին կարճվեց՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով։ ՍԱՍ-ի տնօրեն Ստեփան Սահակյանը «Զիբիլիքսի» գործով դատապարտված 11 անձանց թվում էր, մինչդեռ Սարգսյանը քրեական պատասխանատվության չենթարկվեց, թեև անգլալեզու Armenpress-ի հրապարակման մեջ նրա անունը ևս հիշատակվում էր մեղադրյալների շարքում։
2018-ի իշխանափոխությունից հետո Սարգսյանը քվեարկեց Նիկոլ Փաշինյանի՝ վարչապետ ընտրվելու օգտին, լքեց ՀՀԿ-ն և աջակցեց արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին։ 2019 թվականի մայիսին նա հայտարարեց, որ նոր իշխանությունների հետ միշտ էլ լավ հարաբերություններ է ունեցել։ Նույն շրջանում «ՍԱՍ Գրուպի» «ՍԱՍ Սուիթ» ընկերությունը 1 միլիոն 688 հազար դրամ փոխանցեց «Ժպիտների քաղաք» հիմնադրամին, որի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահը Աննա Հակոբյանն էր։ Ընկերությունն էլ արժանացավ «համեղ գործընկեր» անվանմանը։
Սարգսյանի ընտանիքի տնտեսական ակտիվությունը շարունակվել է նաև Երևանում նոր անշարժ գույքային նախագծերի միջոցով։ 2020-ին Երևանի ջրաշխարհի հարևանությամբ գտնվող հողատարածքների և առևտրային համալիրի ծրագրի շուրջ սեփականության իրավունքներ ձեռք բերեց նրա ընտանիքը։ Որդին՝ Տիգրան Սարգսյանը, դարձավ «Լուիզաս» ընկերության միակ սեփականատերը, իսկ ընտանիքի անդամներին ժառանգությամբ կամ այլ հիմքերով պատկանող հողատարածքների ընդհանուր մակերեսը գերազանցեց 7300 քառակուսի մետրը։ 2024 թվականի աուդիտորական հաշվետվության համաձայն՝ «Լուիզաս»-ի պարտքը «ՍԱՍ Գրուպին» կազմել էր 137,7 միլիոն դրամ։
Սարգսյանի անունը հայտնվել էր նաև օֆշորային ընկերությունների և պատգամավորական հայտարարագրերում չարտացոլված ակտիվների մասին հրապարակումներում։ Hetq-ի՝ «Պանդորայի փաստաթղթերի» հիման վրա կատարած հետաքննության համաձայն՝ նա կապ է ունեցել Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում գրանցված ընկերության և ԱՄՆ-ում գործող SAS USA LLC-ի 50 տոկոս բաժնեմասի հետ։ 2022 թվականի մայիսին դատախազությունը հրապարակման նյութերն ուղարկել էր Հակակոռուպցիոն կոմիտե, որտեղ քրեական վարույթ էր նախաձեռնվել։ Սակայն 2024 թվականի հուլիսին Սարգսյանը դեռևս որևէ դատավարական կարգավիճակ չուներ։
«ՍԱՍ Գրուպի» 2024 թվականի ֆինանսական հաշվետվությունը ևս ուշագրավ թվեր է պարունակում։ Ընկերության հասույթը կազմել է 32,3 միլիարդ դրամ, իսկ 2024-ին վճարված շահաբաժինները՝ 3,21 միլիարդ դրամ։ Երկու տարվա ընթացքում շահաբաժինների ընդհանուր գումարը հասել է 5,51 միլիարդ դրամի։ Միաժամանակ ընկերությունը պարտք է եղել բանկերին 21,76 միլիարդ դրամ։ Հաշվետվությունում նշված են նաև Արտակ Սարգսյանին տրամադրված 2,64 միլիարդ դրամի և նրա եղբորը՝ Արամ Սարգսյանին՝ 2,5 միլիարդ դրամի փոխառությունները։ Փաստաթղթի տարբեր բաժիններում, սակայն, ընկերության սեփականատերերի կազմը ներկայացված է հակասական ձևով․ մի տեղ նշվում է երկու եղբայրների՝ 50-ական տոկոս բաժնեմասը, մեկ այլ հատվածում՝ Արտակ, Արամ և Դավիթ Սարգսյանների՝ մոտ 33,3-ական տոկոս մասնակցությունը։
ՍԱՍ-ի բիզնեսի համար քաղաքային իշխանությունների որոշումներն էլ բարենպաստ են եղել։ 2024 թվականի մայիսին Երևանի ավագանին հաստատեց ընկերությանը սպասարկման նպատակով 36 ավտոկայանատեղի տրամադրելու որոշումը։ 2025 թվականի մարտին դրանց թիվը հասցվեց 71-ի՝ քաղաքի տասը հասցեներում։ Տարեկան հաշվարկված վճարը կազմել է 21,3 միլիոն դրամ։ Այդ տեղերը նախատեսված են ընկերության սպասարկման համար՝ սահմանափակելով մյուս վարորդների կայանելու հնարավորությունը։
2026 թվականի ապրիլի 13-ին Նիկոլ Փաշինյանի մասնակցությամբ գործարարների նախաճաշին Արտակ Սարգսյանը կրկին ներկա էր՝ Սամվել Ալեքսանյանի հետ միասին։ Հատկանշական է, որ 2017-ին Փաշինյանն անձամբ էր պահանջում պարզաբանումներ ՍԱՍ-ում տեղի ունեցած ընտրական պատմության վերաբերյալ։ Իշխանափոխությունից հետո այդ կոշտ քննադատությանը փոխարինեց գործարարի հետ բարեկամական շփումը։
Արտակ Սարգսյանի պատմությունը ցույց է տալիս, թե որքան հարմարավետ կարող է լինել խոշոր բիզնեսի կյանքը Հայաստանում՝ անկախ իշխանության փոփոխությունից։ Երեկվա իշխանության ֆինանսական հենարանը այսօր արդեն նոր իշխանության «համեղ գործընկերն» է։ Իսկ բիզնեսը շարունակում է աշխատել, եկամուտներ ստանալ ու ընդլայնել իր հնարավորությունները։ Փողը, ինչպես հայտնի է, հոտ չունի։