Սրբուհի Գալյան

ՍՐԲԱԶԱՆ ԱՆՁԵՌՆՄԽԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ. ՍՐԲՈՒՀԻ ԳԱԼՅԱՆ՝ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ ԶԻՆՎՈՐԸ

Սրբուհի Գալյանը  տասը տարուց էլ պակաս ժամանակում անցել է ճանապարհ՝ Հատուկ քննչական ծառայության գլխավոր մասնագետից մինչև Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարար։ Նրա արագ առաջխաղացումը համընկել է Նիկոլ Փաշինյանի թիմի իշխանության գալու հետ։ 2024 թվականի դեկտեմբերին նա դարձավ Հայաստանի առաջին ներկայացուցիչը, որն արժանացավ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի Anticorruption Champions Awards մրցանակին։ Սակայն նախարարի կարիերայի վերելքն ուղեկցվում է բազմաթիվ հարցերով՝ քաղաքական հովանավորչության, ընտանիքի՝ նախկին իշխանությունների ներկայացուցիչների հետ ունեցած կապերի, ամուսնու բիզնես շահերի և Արդարադատության նախարարությունում իրականացվող կադրային քաղաքականության վերաբերյալ։ ԱԿՆ-ի հետաքննությունը ցույց է տալիս, թե որքանով է Գալյանի հանրային կերպարը համապատասխանում փաստերին։

1. Կարիերայի ձևավորումն ու քաղաքական հովանավորները

Սրբուհի Գալյանը ծնվել է 1992 թվականին Երևանում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության բակալավրիատն ու մագիստրատուրան, իսկ 2015 թվականից դասավանդում է քրեական իրավունքի ամբիոնում։ Իր աշխատանքային գործունեությունը սկսել է 2014 թվականին մասնավոր ընկերություններում, իսկ 2015 թվականին նշանակվել է Հատուկ քննչական ծառայության իրավաբանական վարչության գլխավոր մասնագետ։

2018 թվականին իշխանափոխությունից հետո նրա կարիերան կտրուկ արագացավ․ 2019 թվականին դարձավ արդարադատության նախարարի տեղակալ, 2020 թվականին՝ գլխավոր դատախազի տեղակալ՝ ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման հարցերով, իսկ 2024 թվականի նոյեմբերին նշանակվեց արդարադատության նախարար։

Քաղաքական կապերը

Մայրը՝ Արտեմիս Քեշքերյանը, եղել է Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության անդամ, ղեկավարել է Երևանի թիվ 101 դպրոցը և սերտ հարաբերություններ է ունեցել Երևանի նախկին քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի և Ազգային ժողովի նախկին փոխնախագահ Հերմինե Նաղդալյանի հետ։

Սասուն Խաչատրյանը՝ հեղափոխությունից հետո Հատուկ քննչական ծառայության նորանշանակ ղեկավարը, համարվել է Գալյանի հովանավորը։ Հենց նրա պաշտոնավարման ընթացքում Գալյանը պաշտոնական առաջխաղացում ստացավ՝ ի տարբերություն բազմաթիվ գործընկերների, որոնք կորցրին իրենց պաշտոնները։

Ռուստամ Բադասյանը՝ արդարադատության նախկին նախարարն ու Պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին նախագահը։ Ըստ 168.am-ի և «Հրապարակ» օրաթերթի հրապարակումների՝ հենց Բադասյանն է Տիգրան Ավինյանի միջոցով լոբբինգ իրականացրել, որպեսզի Գալյանը նշանակվի նախարար։ Նշանակումից հետո Գալյանը ծրագրել էր Արդարադատության նախարարություն տեղափոխել ՊԵԿ-ի այն աշխատակիցներին, որոնք կապված էին Բադասյանի հետ։ Հետագայում ՊԵԿ նախագահի խորհրդական Ներսես Զեյնալյանն իսկապես նշանակվեց նախարար Գալյանի խորհրդական։

2. Ընտանիքն ու բիզնես շահերը. կապերը նախկին իշխանությունների հետ

2020 թվականին, երբ Գալյանը նշանակվեց գլխավոր դատախազի տեղակալ՝ գույքային գործերով, մասնագիտական շրջանակներում կասկածներ առաջացան նրա անաչառության վերաբերյալ։ Պատճառը նրա ընտանիքի երկարամյա կապերն էին Սերժ Սարգսյանի իշխանության տարիների ազդեցիկ պաշտոնյա Հովհաննես Հովսեփյանի (Վերահսկիչ ծառայության և ՊԵԿ նախկին ղեկավար) մերձավոր շրջապատի հետ։

Գալյանի ամուսինը՝ Պետրոս Մկրյանը, եղել է Հովսեփյանի անձնական թիկնազորի անդամ, իսկ նրա հայրը՝ Սիմոն Մկրյանը, աշխատել է որպես Հովսեփյանի վարորդ։

Պետրոս Մկրյանի բիզնես ակտիվները (2019 թվականի դրությամբ)

• «ԼոգԻնվեստ» ՓԲԸ (կանոնադրական կապիտալ՝ 64,6 մլն դրամ)՝ Վերին Անտառայնում բնակելի համալիր կառուցող ընկերություն։
• «Մարիոֆ» ՓԲԸ (755 հազար դրամ)։
• «Պետրով» ՍՊԸ (272 մլն դրամ), որը հետագայում վերակազմավորվել է «Պետրով» ՓԲԸ-ի։
• «Վազիան» ՓԲԸ (3,2 մլն դրամ)։

Ընդհանուր կանոնադրական կապիտալը կազմել է 340,6 մլն դրամ։

Բազմամիլիոնանոց փոխառություններ (2019–2020)

Մկրյանը փոխառություններ է տրամադրել փոխկապակցված ընկերություններին՝ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 807 մլն դրամի չափով։ 2019 թվականի վերջի դրությամբ չմարված պարտավորությունը կազմել է 422,3 մլն դրամ.

• «ԼոգԻնվեստ»՝ 140,1 մլն դրամ,
• «Մարիոֆ»՝ 9,755 մլն դրամ,
• «Պետրով»՝ 272,39 մլն դրամ։

2020 թվականին Մկրյանը 230 մլն դրամ փոխառություն է տրամադրել Էդգար Տիտիզյանին՝ «Ալյանս» ընկերության սեփականատիրոջը, որը նախկինում պատկանել է Հովհաննես Հովսեփյանին։ Տիտիզյանը նաև հանդիսացել է Property Solutions ընկերության բաժնեմասերի 90 տոկոսի սեփականատերը։

Ակտիվների փոխանցման շղթան

2024 թվականին Պետրոս Մկրյանը դուրս եկավ «ԼոգԻնվեստ», «Մարիոֆ» և «Վազիան» ընկերությունների կապիտալից՝ իր բաժնեմասերը փոխանցելով Վահե Պետրոսյանին, որն այնուհետև դրանք վերավաճառեց նախկին վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի նախկին խորհրդական Հայկ Դավթյանին (ներկայումս՝ քննության ներքո)։ Այսպիսով, երեք ընկերություններն էլ հայտնվեցին նույն անձանց շրջանակի վերահսկողության տակ։

3. Պետական արտոնություններն ու ընտանիքի եկամուտները

«Սիթի Սենթրալ» ՍՊԸ-ն, որտեղ Պետրոս Մկրյանը ստացել է պաշտոնական աշխատավարձ (2019 թվականին՝ 5,1 մլն դրամ, 2020 թվականին՝ 4,2 մլն դրամ), նույնպես կապված է Հայկ Դավթյանի և Վահե Պետրոսյանի հետ։

2019 թվականին ընկերությունը փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանի որոշմամբ ստացել է 9,6 մլն դրամի ԱԱՀ հարկային արտոնություն։

2023 թվականի հունիսին Ազգային ժողովի աշխատակազմը «Սիթի Սենթրալ»-ի հետ կնքել է 1 մլն դրամի պայմանագիր՝ խորհրդարանական պատվիրակությունների համար հյուրանոցային ծառայությունների («Ռամադա» հյուրանոց) մատուցման նպատակով։

Գալյանի գույքային հայտարարագրերը

2019 թվականին Գալյանն ու Մկրյանը «ԼոգԻնվեստ»-ից գնել են երկու բնակարան՝ ընդհանուր 324 մլն դրամով (117,6 մլն և 206,4 մլն դրամ)։

Գալյանի հայտարարագրերում առկա են Address ընկերության կողմից տրամադրված անտոկոս փոխառություններ (2025 թվականին՝ 6,5 մլն դրամ)։

Գալյանի եկամուտները.

• 2019 թվականին՝ մոտ 10 մլն դրամ,
• 2023 թվականին՝ Գլխավոր դատախազությունում՝ 28,4 մլն դրամ,
• 2025 թվականին՝ նախարարի պաշտոնում՝ 26,7 մլն դրամ։

2025 թվականի հայտարարագրում հայտնվել են նաև Յունիբանկի 12 մլն դրամի պարտատոմսեր։

Հիփոթեքային վարկը շարունակում է պահպանվել՝ 31–35 մլն դրամ մնացորդով։

4. Կադրային քաղաքականությունն ու քննադատությունը

Գալյանի՝ նախարար նշանակվելուց անմիջապես հետո 168.am-ում և «Հրապարակ»-ում հրապարակումներ հայտնվեցին նախարարությունում իրականացվող «կադրային զտումների» մասին։

Մասնավորապես՝

• ազատվել են նախարարի տեղակալներն ու վարչությունների ղեկավարները,
• նախարարի տեղակալ է նշանակվել Աննա Կարապետյանը, որը, մամուլի տվյալներով, կապված է Արտաքին հետախուզության ծառայության ղեկավար Քրիստինե Գրիգորյանի հետ և հանդիսանում է Մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողովի անդամի կինը,
• հաղորդվել է, որ նախարարությունում թափուր հաստիքների շուրջ 60 տոկոսը չի համալրվում, քանի որ մասնագետները հրաժարվում են աշխատել Գալյանի հետ,
• պաշտոնից ազատվել է Իրավական ակտերի փորձաքննության գործակալության տնօրեն Էմիլ Մարգարյանը, ինչպես նաև փորձեր են արվել ազատել «Փորձաքննության կենտրոնի» տնօրեն Դավիթ Գուլյանին և ՔԿԱԳ-ի ղեկավար Մարինա Յայլախանյանին։

5. Սահմանադրական բարեփոխում. խոստումներ՝ առանց նախագծի

Գալյանի ղեկավարած Արդարադատության նախարարությունը համակարգում է նոր Սահմանադրության մշակման աշխատանքները։

2026 թվականի փետրվարին Գալյանը խոստացավ նախագիծը հրապարակել մարտին, սակայն այն այդպես էլ չներկայացվեց։

2026 թվականի հունիսին նա հայտարարեց, որ հրապարակումը տեղի կունենա աշխատանքային խմբի դիտողությունները ստանալուց հետո։ Այն հարցին, թե արդյոք նախագծում պահպանվել է Անկախության հռչակագրին հղումը (ինչը կարևոր նշանակություն ունի Ադրբեջանի հետ բանակցությունների տեսանկյունից), նախարարը պատասխանեց. «Երբ հրապարակվի, ինքներդ կտեսնեք»։

6. Ֆինանսական սկանդալներն ու սոցիալական զգայունությունը

Կառավարության պարգևավճարները (2026 թվականի հունվար)

Գալյանը ստացել է 6–7 մլն դրամի պարգևավճար, սակայն լրագրողների հարցին պատասխանել է. «Չեմ հիշում՝ վե՞ց էր, թե՞ յոթ միլիոն»։

Այս պատասխանը քննադատության ալիք բարձրացրեց հասարակությունում, որտեղ նման գումարը շատերի համար մեկ տարվա եկամուտ է։

Հանրային ուշադրության կենտրոնում հայտնվեց նաև Գալյանի հոր՝ Հովհաննես Գալյանի պատմությունը, որը դատարանի որոշմամբ ալիմենտ էր վճարում իր չափահաս դստերը՝ Ասմիկ Մկրտչյանին, որը ճանաչվել էր անաշխատունակ։ Լրագրողները հետաքրքրվեցին՝ արդյոք Սրբուհին իր խոշոր պարգևավճարից հետո օգնո՞ւմ է քրոջը, սակայն այդ հարցը մնաց անպատասխան։

7. Սահմանադրական դատարանի դատավորների հավելավճարների մասին օրենքը

2026 թվականի մարտին Գալյանը ներկայացրեց օրինագիծ, որով նախատեսվում էին հավելյալ վճարումներ Սահմանադրական դատարանի նախագահի, փոխնախագահի և դատավորների երկարամյա ծառայության համար։

Օրենքն ընդունվեց արագացված ընթացակարգով՝ ընդամենը երկու օրում։

2026 թվականին պետական բյուջեի լրացուցիչ ծախսը կազմեց 46,8 մլն դրամ, այդ թվում՝

• նախագահին՝ 7,8 մլն դրամ,
• փոխնախագահին՝ 5,8 մլն դրամ,
• յոթ դատավորներին՝ 33,2 մլն դրամ։

Վճարումները սկսվեցին հունիսից՝ խորհրդարանական ընտրությունների նախօրեին։

8. Մոր և ութամսյա երեխայի կալանավորման պատմությունը

2026 թվականի հուլիսի 11-ին դատավոր Արշակ Մաթևոսյանը երեք ամսով կալանավորեց Լիանա Հարությունյանին (ապօրինի միգրացիային աջակցելու մեղադրանքով)։ Նրա հետ միասին քրեակատարողական հիմնարկ տեղափոխվեց նաև ութամսյա երեխան, որը հետագայում հոսպիտալացվեց։ Պաշտպանության կողմը դիմեց Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան։

Հինգ օր անց Գալյանը և Քրեակատարողական ծառայության պետ Ծովինար Թադևոսյանն այցելեցին բժշկական կենտրոն։ Գալյանը հայտարարեց, որ հաստատությունում ստեղծված են բոլոր անհրաժեշտ պայմանները և հրապարակեց խցի լուսանկարները։ Փաստաբան Զարուհի Փոստանջյանը, սակայն, պնդում էր հակառակը։

Հուլիսի 17-ին դատարանը փոխեց խափանման միջոցը՝ այն փոխարինելով վարչական հսկողությամբ։

Այն հարցը, թե ինչու սկզբում ընտրվեց այդքան խիստ խափանման միջոց, մնաց անպատասխան։

Եզրակացություն

Սրբուհի Գալյանի կարիերան արագ վերելքի օրինակ է, որը հնարավոր է դարձել իշխանությանը ցուցաբերած հավատարմության և ազդեցիկ գործիչների՝ Սասուն Խաչատրյանի ու Ռուստամ Բադասյանի աջակցության շնորհիվ։ Սակայն այդ հաջողության ետևում կանգնած են նախկին իշխանությունների ազդեցիկ շրջանակների (Հովհաննես Հովսեփյան) հետ ընտանեկան սերտ կապերը, ամուսնու բիզնես շահերը, բազմամիլիոնանոց փոխառությունները, կառավարության կողմից տրամադրված արտոնություններն ու գույքային գործարքները, որոնք նախարարը հրապարակային ելույթներում բացատրում է բացառապես սեփական աշխատանքի և կրթության արդյունքով։

Արդարադատության նախարարի պաշտոնը ենթադրում է ծառայել օրենքին, այլ ոչ միայն քաղաքական կամքին։ Մոր և մանկահասակ երեխայի կալանավորման պատմությունը ցույց տվեց, որ Գալյանն ավելի շատ հանդես եկավ որպես համակարգի պաշտպան, քան մարդու իրավունքների երաշխավոր։  «Զինվորը կատարում է հրամանը։ Արդարադատության նախարարը պարտավոր է ծառայել օրենքին։ Հենց այստեղ է անցնում Փաշինյանի զինվորի և Հայաստանի արդարադատության նախարարի միջև սահմանագիծը»։