Ռուբեն Ռուբինյան

ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ. ԿԱՐԻԵՐԱՅԻ ՎԵՐԵԼՔԸ, ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ «ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ» ԳԻՆԸ

Ցանկացած նորմալ երկրում արտաքին քաղաքականության ամենազգայուն ուղղություններից մեկի գլխավոր բանակցողի պաշտոնը մասնագիտական կարիերայի գագաթնակետն է։ Այդպիսի պաշտոնների են նշանակվում դիվանագետներ, որոնք տասնամյակներ շարունակ աշխատել են միջազգային կառույցներում, մասնակցել են բարդագույն բանակցություններին և ապացուցել են պետական շահերը պաշտպանելու իրենց կարողությունը։

Սակայն Նիկոլ Փաշինյանի ժամանակաշրջանը վաղուց արդեն ապրում է սեփական կանոններով։

Հետևաբար, հայ-թուրքական կարգավորման հարցերով Հայաստանի հատուկ ներկայացուցիչ նշանակվեց մի մարդ, որը դեռ ոչ վաղ անցյալում կուսակցական խոսնակ էր և չուներ դիվանագիտական ծառայության նույնիսկ մեկ օրվա գործնական փորձ։

Խոսքը Ռուբեն Ռուբինյանի մասին է։

Նրա կայծակնային վերելքի պատմությունը ուշադրության է արժանի ոչ թե այն պատճառով, որ բացառիկ է։ Ընդհակառակը՝ այն ներկայիս իշխանության ամբողջ կադրային քաղաքականության գրեթե իդեալական պատկերացումն է, որտեղ նշանակումների հիմնական չափանիշը ոչ թե պրոֆեսիոնալիզմն է, այլ ղեկավարի հանդեպ անձնական հավատարմությունը։

Դատեք ինքներդ։

2018 թվականին 28-ամյա Ռուբինյանը նշանակվում է արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ։ Մինչ այդ նա չէր աշխատել ո՛չ դիվանագիտական համակարգում, ո՛չ պետական կառավարման մարմիններում, ո՛չ էլ միջազգային կազմակերպություններում։ Նրա միակ փորձը եղել էր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության շրջանակներում իրականացրած քաղաքական գործունեությունը։

Բնական հարց է առաջանում. ի՞նչ բացառիկ մասնագիտական վաստակ էր թույլ տվել նրան իրականացնել նման գլխապտույտ առաջխաղացում։

Այս հարցին իշխանություններն այդպես էլ պատասխան չտվեցին։

Փոխարենը, մի քանի տարի անց Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը փաստացի բացատրեց նման նշանակումների տրամաբանությունը։ Ռուբինյանի գլխավոր առավելությունը նա համարեց ոչ թե մասնագիտական պատրաստվածությունը, այլ Նիկոլ Փաշինյանի հետ նրա առանձնահատուկ կապն ու վարչապետի հետ մշտական շփման հնարավորությունը։

Այլ կերպ ասած՝ հանրությանը հասկացրին, որ փորձը երկրորդական է, գիտելիքները՝ երկրորդական, որակավորումը՝ նույնպես երկրորդական։ Ամենակարևորը վստահված անձանց շրջանակում լինելն է։

Սակայն սա դեռ ամենը չէ։

ԱԳՆ նշանակվելուց քիչ առաջ Ռուբինյանը մի քանի ամիս անցկացրել էր Թուրքիայում՝ մասնակցելով Հրանտ Դինքի հիմնադրամի աջակցությամբ իրականացվող հետազոտական ծրագրի։ Նա աշխատել էր Istanbul Policy Center-ում և Center for International and European Studies-ում՝ կառույցներում, որոնք սերտորեն կապված են թուրքական փորձագիտական և արտաքին քաղաքական միջավայրի հետ։

Նման ծրագրերին մասնակցելու փաստն ինքնին որևէ մեկին չի դարձնում ո՛չ օտար շահերի կրող, ո՛չ էլ օտար պետության գործակալ։

Սակայն հարցերը ծագում են այլ հարթության վրա։

Ինչո՞ւ հենց այդ մարդը, որը դիվանագիտական փորձ չուներ, Թուրքիայից վերադառնալուց անմիջապես հետո ստացավ բարձր պաշտոն ԱԳՆ-ում։

Ինչո՞ւ մի քանի տարի անց հենց նրան վստահվեց Թուրքիայի հետ բանակցային գործընթացը։

Ինչո՞ւ նրա հետազոտական գործունեության արդյունքները երբեք հանրության սեփականությունը չդարձան։

Եվ վերջապես՝ ինչո՞ւ հենց նա դարձավ այսպես կոչված «կարգավորման» քաղաքականության գլխավոր առաջամարտիկը։

Այս հարցերի պատասխաններն առավել կարևոր են, որովհետև հենց Ռուբինյանի գործունեության արդյունքներով է, որ հասարակությունը կարող է գնահատել գործող իշխանության ամբողջ ռազմավարության արդյունավետությունը։

Իսկ արդյունքները բավականին խոսուն են։

2021 թվականի վերջից հայկական հասարակությանը պատմում էին նոր դարաշրջանի մեկնարկի մասին։ Մեզ համոզում էին, որ բացվում է հնարավորությունների պատուհան։ Որ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կկարգավորվեն առանց նախապայմանների։ Որ սահմանները կբացվեն։ Որ կհաստատվեն դիվանագիտական հարաբերություններ։

Անցան տարիներ։ Ի՞նչ ունենք այսօր։

Դիվանագիտական հարաբերություններ չկան։ Սահմանը փակ է։

Երրորդ երկրների քաղաքացիների համար ցամաքային անցակետի բացման խոստումը չի իրականացվել։

Չնայած Հայաստանը ավելի քան մեկ միլիարդ դրամ է ներդրել «Մարգարա» սահմանային անցակետի արդիականացման համար, թուրքական կողմը մինչ օրս չի իրականացրել ձեռք բերված պայմանավորվածությունները։

Այլ կերպ ասած՝ հայկական կողմը կատարել է իր պարտավորությունները։ Թուրքական կողմը՝ ոչ։

Ընդ որում, այս ամբողջ ընթացքում Անկարան նույնիսկ չի փորձել թաքցնել իր դիրքորոշումը։

Էրդողանը խոսում էր Ադրբեջանի հետ համակարգման անհրաժեշտության մասին։ Չավուշօղլուն խոսում էր Ադրբեջանի հետ համակարգման անհրաժեշտության մասին։ Սերդար Քըլըչը նույնպես խոսում էր Ադրբեջանի հետ համակարգման անհրաժեշտության մասին։

Թուրքական ղեկավարության գրեթե բոլոր առանցքային ներկայացուցիչները բացահայտ հայտարարում էին, որ հայ-թուրքական գործընթացն անբաժանելիորեն կապված է հայ-ադրբեջանական կարգավորման հետ։

Սակայն Երևանում շարունակում էին կրկնել «առանց նախապայմանների կարգավորման» մանտրան։

Արդյունքում ձևավորվեց իսկապես աբսուրդային իրավիճակ։

Թուրքիան հրապարակայնորեն խոսում է նախապայմանների մասին։ Հայաստանի իշխանությունները հրապարակայնորեն պնդում են, որ նախապայմաններ չկան։

Եվ հենց այս արհեստական կառուցվածքն էր տարիներ շարունակ ներկայացվում որպես դիվանագիտական հաջողություն։

Իրականում բանակցային գործընթացն ավելի ու ավելի էր զարգանում Անկարայի թելադրած կանոններով։ Հենց Թուրքիան էր որոշում տեմպը։ Հենց Թուրքիան էր որոշում ձևաչափը։ Հենց Թուրքիան էր որոշում գործընթացի քաղաքական տրամաբանությունը։

Իսկ Ռուբեն Ռուբինյանը հանդես էր գալիս որպես այդ քաղաքականության գլխավոր հանրային պաշտպան։

Պակաս խոսուն չէ նաև հարցի մյուս կողմը։

2018 թվականին ապագա փոխխոսնակը հայտարարագրել էր ընդամենը 500 հազար դրամ բանկային միջոց և որևէ գույքի բացակայություն։

Մի քանի տարի անց պատկերն արդեն բոլորովին այլ է։

Հայտարարագրերում հայտնվում են 47 միլիոն դրամ արժողությամբ բնակարան, 5 միլիոն դրամ արժողությամբ ավտոկայանատեղի, բանկային ավանդներ, ինչպես նաև ավելի քան 10 միլիոն դրամի պարտատոմսեր։

Միայն 2025 թվականին նրա եկամուտը գերազանցել է 22,8 միլիոն դրամը։

Կնոջ եկամուտը կազմել է ավելի քան 18 միլիոն դրամ։

Իհարկե, այս ամենը օրինական կերպով հայտարարագրված է և ինքնին իրավախախտում չի հանդիսանում։

Սակայն հասարակությունն իրավունք ունի հարց տալու. ինչպե՞ս եղավ, որ ներկայիս իշխանության ներկայացուցիչները, որոնք իշխանության եկան համեստության, արտոնությունների դեմ պայքարի և ժողովրդին ծառայելու կարգախոսներով, ընդամենը մի քանի տարվա ընթացքում դարձան բազմամիլիոնանոց ակտիվների և թանկարժեք անշարժ գույքի սեփականատերեր։

Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Ռուբինյանի ընտանեկան շրջապատը։

Նրա աներ՝ Հակոբ Աջի-Հակոբյանը, ժամանակին դատապարտվել էր կաշառակերության համար։ Դատարանը ապացուցված էր համարել Հայաստանի քաղաքացիներից գումարներ ստանալու դեպքերը, երբ վերջիններս հայրենիք վերադառնալու համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի կարիք ունեին։

Թվում էր՝ կենսագրության այնպիսի դրվագ, որը պետք է վերջ դներ ցանկացած պետական կարիերայի։

Սակայն «Քաղաքացիական պայմանագրի» իշխանության օրոք նա կրկին հայտնվում է պետական համակարգում և ստանում Ազգային ժողովում ղեկավար պաշտոն։

Տարօրինակ պայքար է ստացվում կոռուպցիայի դեմ։ Շատ տարօրինակ։

Թեպետ այստեղ վաղուց արդեն զարմանալու բան չկա։ Որովհետև Ռուբեն Ռուբինյանի պատմությունը մեկ քաղաքական գործչի պատմություն չէ։ Սա 2018 թվականից հետո ստեղծված ամբողջ համակարգի պատմությունն է։ Համակարգի, որտեղ քաղաքական հավատարմությունն ավելի կարևոր է, քան մասնագիտական կարողությունները։ Համակարգի, որտեղ կադրային որոշումները կայացվում են «յուրային լինելու» սկզբունքով։ Համակարգի, որտեղ բարձրագոչ խոստումներն ու պարզունակ պոպուլիզմը պարբերաբար փոխարինում են իրական արդյունքներին։

Հենց այդ պատճառով այսօր հարցն այլևս այն չէ, թե որքանով հաջողված էր Ռուբեն Ռուբինյանի քաղաքական կարիերան։

Հարցն այլ է։

Արտաքին քաղաքականության այսքան զգայուն ուղղությունը կադրային փորձարկման վերածելը պետական շահերի դեմ ուղղված քայլ է և հարված Հայաստանի ազգային անվտանգությանը։

Իսկ եթե այդ հարցի պատասխանը բացասական է, ապա ո՞վ պետք է պատասխանատվություն կրի այն բանակցությունների տարիների համար, որոնք ավարտվեցին նրանով, որ գործընթացի հիմնական նպատակներն այդպես էլ չիրականացվեցին։