Սուրեն Պապիկյանի ընտանեկան կապալը
Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար աշխատած ժամանակ Սուրեն Պապիկյանը ծանոթացել է իր ապագա կնոջ՝ Արմինե Մուրադյանի հետ, որը զբաղեցնում էր նրա մամուլի քարտուղարի պաշտոնը։
Սակայն հարաբերությունները շուտով դուրս եկան ծառայողական շրջանակներից։ Հայկական մամուլը գրում էր, որ դեռևս մինչև պաշտոնական ամուսնությունը Պապիկյանը նպաստել է Մուրադյանի կարիերայի առաջխաղացմանը։ Մասնավորապես, նա ստացել է Հայաստանի տարածքային զարգացման հիմնադրամի փոխտնօրենի պաշտոնը։ Ավելին, զանգվածային լրատվամիջոցները պնդում էին, որ փոխտնօրենի հաստիքն ինքնին կարող էր ստեղծված լինել հատուկ նրա համար։
Նշանակումն առանձնահատուկ ուշագրավ տեսք ուներ՝ հաշվի առնելով այն փաստը, որ Տարածքային զարգացման հիմնադրամը կապված է խոշոր ենթակառուցվածքային ծրագրերի և լուրջ ֆինանսական հոսքերի հետ։ Փաստացիորեն, Պապիկյանը, որն արդեն պատրաստվում էր անցնել փոխվարչապետի պաշտոնին, պահպանում էր իր ազդեցությունը նաև այս ոլորտում։
2022 թվականի հունվարին Ս.Պապիկյանն ու Ա. Մուրադյանը պաշտոնապես ամուսնացան։
Սակայն շատ ավելի մեծ արձագանք առաջացրեց պաշտպանության նախարարի հարսանիքն ինքնին։ Հայկական մամուլի տվյալներով՝ միջոցառումը կարող էր արժեցած լինել 100–150 հազար դոլար։
Հաղորդվում էր, որ դահլիճի ձևավորումն ապահովել է «Mon amie» ընկերությունը, նկարահանումներն իրականացրել է «Прекрасный день» ընկերությունը, իսկ հարսանիքի հանդիսավարն է եղել դերասան Խորեն Լևոնյանը՝ շուրջ 15 հազար դոլար հոնորարով։ Հարսանիքին ելույթ են ունեցել Էրիկը, Կամո Սեյրանյանը, «Arpi HayWay» խումբը և «12 ակումբները»։
Խնջույքը տեղի է ունեցել «Փարավոն» ռեստորանային համալիրում։ Շուրջ 650 հյուրերի առկայության պայմաններում միայն բանկետի մասի արժեքը, մամուլի գնահատականներով, կարող էր գերազանցել 26 միլիոն դրամը։ Հյուրերի թվում եղել են կառավարող էլիտայի ներկայացուցիչներ, նախարարներ և պատգամավորներ։
Լրատվամիջոցներն առանձնակի ուշադրություն են դարձրել ծրարներով դրամական նվերներին։ Մասնավորապես հաղորդվում էր, որ պատգամավոր Գուրգեն Արսենյանը Խաչատուր Սուքիասյանի (Գրզո) ներկայությամբ փոխանցել է 10 հազար դոլարանոց ծրար։
Պատմությունը լրացուցիչ արձագանք առաջացրեց նաև այն պատճառով, որ, համաձայն Պապիկյանի 2021 թվականի հայտարարագրի, նրա ընդհանուր եկամուտը կազմում էր շուրջ 23 միլիոն դրամ, իսկ վարկային պարտավորությունների մնացորդը գերազանցում էր 18 միլիոն դրամը։ Այս ֆոնին հարսանիքի մասշտաբները հարցեր առաջացրին միջոցների ծագման և հնարավոր կորուպցիոն ռիսկերի վերաբերյալ։
Թեման բարձրացվեց նաև խորհրդարանում։ Պատգամավոր Արեգնազ Մանուկյանը հայտարարեց, որ Պապիկյանը «նախկինում չէր կարող իրեն թույլ տալ շքեղ հարսանիք»՝ հավելելով, որ նման միջոցառում «իրենց թույլ չէին տալիս նույնիսկ նախկին օլիգարխիկ ռեժիմի ներկայացուցիչները»։
Հայաստանյան քաղաքականության մեջ ճոխ հարսանիքները վաղուց դարձել են կարգավիճակի յուրօրինակ ցուցիչ։ Սակայն Պապիկյանի դեպքում ուշադրություն գրավեց ոչ միայն բուն արարողությունը, այլև պատմության նախկին ուսուցչի՝ երկրի ամենաազդեցիկ պաշտոնյաներից մեկի վերածվելու արագությունը։
Վարկեր, նվերներ և 75 միլիոնի փոխառություն. ի՞նչ են ցույց տալիս Սուրեն Պապիկյանի հայտարարագրերը
Պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանի ֆինանսական պրոֆիլը վերջին տարիներին զգալիորեն փոխվել է։ Եթե 2018 թվականին նրա հայտարարագրված եկամուտը կազմում էր շուրջ 8,8 միլիոն դրամ, ապա 2022 թվականին այն արդեն հասել էր 139 միլիոնի։ Ընդ որում, հիմնական աճն ապահովել էր ոչ թե աշխատավարձը, այլ վարկերը, նվերները և այլ մուտքերը։
Պապիկյանի պաշտոնական աշխատավարձը 2020-ից 2024 թվականներին եղել է համեմատաբար կայուն.
2020 թվական — 20,7 միլիոն դրամ,
2022 թվական — 21,5 միլիոն դրամ,
2023 թվական — 21,4 միլիոն դրամ,
2024 թվական — 21,1 միլիոն դրամ։
Ամենակտրուկ թռիչքը տեղի է ունեցել հենց 2022 թվականին։ Այդ ժամանակ հայտարարագրերում հայտնվեցին՝
Ավելի քան 78 միլիոն դրամի վարկեր,
19,75 միլիոն դրամ,
22 հազար դոլար,
13,4 հազար եվրո՝ որպես նվերներ և օգնություն,
Եկամուտներ վարձակալությունից և այլ մուտքեր։
Առանձնակի ուշադրություն է գրավում «Ջերմուկ Գրուպ» ՓԲԸ-ի հետ կապված դրվագը։ 2022 թվականին Պապիկյանը հայտարարագրել է 75 573 379 դրամի փոխառություն՝ կապված այս ընկերության հետ։ Այս գումարն առանց փոփոխության ֆիգուրացրել է նաև 2023–2024 թվականների հայտարարագրերում։
Նույն տարում նախարարը հայտարարագրել է նաև՝
65,57 միլիոն դրամի վարկ «Հայէկոնոմբանկից»,
12,5 միլիոն դրամ «Կոնվերս Բանկից»։
Միաժամանակ հայտարարագրերում արտացոլվում էին հիփոթեքային պարտավորությունները։ Ըստ փաստաթղթերի՝ Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի բնակարանը ձեռք է բերվել 2019 թվականին՝ շուրջ 27 միլիոն դրամով, «Արդշինբանկի» և «ՎՏԲ-Հայաստան» բանկի վարկային միջոցների ներգրավմամբ։ Ընդ որում, հանրամատչելի հայտարարագրերից հնարավոր չէ միանշանակ հասկանալ, թե փոխառու միջոցների որ մասն է կապված եղել անշարժ գույքի, և որ մասը՝ այլ ֆինանսական գործառնությունների հետ։
Չնայած վարկերին, հիփոթեքին և խոշոր ծախսերին՝ նախարարը շարունակել է պահպանել զգալի գումարներ կանխիկ և անկանխիկ ձևերով։
Այսպես, 2021 թվականի վերջին Պապիկյանի բանկային հաշիվներին եղել է ավելի քան 22 միլիոն դրամ։ Կանխիկ հայտարարագրվել էր՝
5 միլիոն դրամ,
11 հազար դոլար,
3 հազար եվրո։
2022 թվականին հայտարարագրում կրկին ֆիգուրացնում էին՝
4,5 միլիոն դրամ կանխիկ,
21 հազար դոլար,
10 հազար եվրո,
Ինչպես նաև ավելի քան 11 միլիոն դրամ բանկային հաշիվներին։
2023–2024 թվականներին միտումը պահպանվել է։ Հայտարարագրերում շարունակել են հայտնվել տասնյակ հազարավոր դոլարներ ու եվրոներ, հաշիվների մնացորդներ, հիփոթեքի մարումներ, անշարժ գույքի վերանորոգման և հանգստի ծախսեր, ինչպես նաև մասնավոր ընկերության հետ կապված բազմամիլիոնանոց փոխառություն։
2022 թվականից սկսած Պապիկյանի և նրա կնոջ՝ Արմինե Մուրադյանի հայտարարագրերում ֆիգուրացնում է նաև Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում գտնվող անհատական բնակելի տուն, որից ընտանիքն օգտվել է տարեկան 90 օրից ավելի։ Ձևականորեն անշարժ գույքը նշված չէ որպես նրանց սեփականություն, սակայն օգտագործման բուն փաստն արտացոլված է փաստաթղթերում։
Առկա են նաև տեխնիկական անհամապատասխանություններ։ Օրինակ՝ Երևանի բնակարանի ձեռքբերման ամսաթիվը հայտարարագրի տարբեր մասերում նշված է տարբեր կերպ՝ 2019 թվականի փետրվարի 11 և 2019 թվականի նոյեմբերի 2։
Հայտարարագրերն իրենք իրենցով խախտումներ չեն ապացուցում։ Սակայն 2021 թվականից հետո պաշտպանության նախարարի ֆինանսական կառուցվածքը զգալիորեն բարդացել է. խոշոր վարկերը, արտարժութային խնայողությունները, թանկարժեք ծախսերը, բազմամիլիոնանոց նվերներն ու մասնավոր ընկերության հետ կապված փոխառությունը ձևավորել են իշխանության առանցքային ներկայացուցիչներից մեկի ծավալուն ֆինանսական պրոֆիլը։
Եվ որքան մեծանում էին գումարներն ու ֆինանսական գործառնությունների քանակը, այնքան քիչ էր Պապիկյանի կենսագրությունը հիշեցնում Ստեփանավանից սովորական պատմության ուսուցչի պատմություն։
Կապերն անշարժ գույքի և էլիտայի միջոցով
2022 թվականի ամռանը, արդեն իսկ լինելով պաշտպանության նախարար, Պապիկյանը 168 հազար դոլարով բնակարան է ձեռք բերել կառուցվող «Բյուրեղ» համալիրում (Երևան, Արշակունյաց պողոտա, 18/4)։ Գործարքը ֆինանսավորել է «ՀայԷկոնոմբանկը», որը պատկանում է իշխանական պատգամավոր Խաչատուր Սուքիասյանի (Գրզո) ընտանիքին։ Համալիրի շինարարությունն իրականացնում է նախկին պատգամավոր Աշոտ Արսենյանի և նրա որդու՝ Վայոց ձորի մարզպետ Վահագն Արսենյանի ընկերությունը։
Պետական կառավարման համակարգում իր «առաջին քայլերը» Վահագն Արսենյանն արել է հենց Պապիկյանի օրոք։ Նա նշանակվել է Ջերմուկի քաղաքապետի պաշտոնակատար՝ չնայած պետական կառույցներում աշխատանքային փորձի բացակայությանը։
Ընդ որում, Արսենյանի անունն արդեն իսկ շրջանառվում էր քրեական պատմության մեջ։ 2019 թվականին Քննչական կոմիտեն գործ էր հարուցել Վահագն Արսենյանի կողմից փաստաթղթեր կեղծելու կամ այլ խաբեության միջոցով զինվորական ծառայությունից խուսափելու փաստով։ Արսենյանն ազատվել էր ծառայությունից առողջական վիճակի պատճառով, սակայն մի քանի ամիս անց քրեական հետապնդումը դադարեցվել էր, իսկ գործը՝ կարճվել։
Նույն՝ 2019 թվականին «Ջերմուկ Գրուպ» ընկերությունը հայտնվել էր այն կառույցների ցանկում, որոնք Երևանի քաղաքապետարանին ձյուն մաքրող մեքենաներ և աղբատարներ էին նվիրել։
Այնուամենայնիվ, այս պատմությունը որևէ կերպ չանդրադարձավ Արսենյանի կարիերայի վրա։ Քաղաքապետի պաշտոնակատար նշանակվելուց երկու ամիս անց նա դարձավ Ջերմուկի քաղաքապետ, իսկ 2025 թվականի հոկտեմբերից՝ Վայոց ձորի մարզպետ։
Առանձին հարցեր հարուցեց նաև Պապիկյանի բնակարանի պատմությունը։ Կադաստրի կոմիտեի տվյալների համաձայն՝ 2022 թվականի հուլիսին Սուրեն Պապիկյանի և Արմինե Մուրադյանի անվամբ գրանցվել է կառուցվող շենքում 165 քառակուսի մետր մակերեսով բնակարանի գնման իրավունք։ Գործարքի արժեքը կազմել է մոտ 69 միլիոն դրամ՝ շուրջ 168 հազար դոլար։
Միևնույն ժամանակ, մամուլի տվյալներով, համալիրում նմանատիպ բնակարանի շուկայական արժեքը կարող էր հասնել մինչև 412 հազար դոլարի։ Ընդ որում, Պապիկյանը լրագրողական հարցմանն ուղղված իր պաշտոնական պատասխանում հրաժարվել է պարզաբանել նման շահավետ գործարքի հանգամանքները՝ առաջարկելով գների վերաբերյալ տվյալները ճշտել վաճառող ընկերությունից։
Հավելենք, որ «Բյուրեղ» էլիտար բնակելի համալիրում բնակարաններ ունեն նաև իշխանության այլ ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ Արայիկ Հարությունյանը, Լիլիթ Մակունցը, Տրդատ Սարգսյանը, «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավորներ և իշխող էլիտայի այլ ներկայացուցիչներ։
Սա արդեն սկսում էր հիշեցնել ոչ թե պարզապես էլիտար անշարժ գույքի շուկա, այլ հետհեղափոխական հայաստանյան իշխանության յուրօրինակ մի աշխարհագրություն։