Դարի գործարքը, թե՞ կոռուպցիոն սխեմա․ պետական եվ կալանքի տակ գտնվող գույքի վաճառքը Նարեկ Նալբանդյանին
Գրոշներով վաճառված հյուրանոց։ Նախկին վարչապետի առանձնատուն, որն իրացվել է՝ չնայած դրա նկատմամբ դրված կալանքին։ Երկրի խոշորագույն ցեմենտի գործարաններից մեկը, որն անցել է մեկ գործարարի ձեռքը։ Եվ վարչապետ, որը հրապարակավ անիծում է նրա անունը։
Նարեկ Նալբանդյանի պատմությունը մի դետեկտիվ պատմություն է այն մասին, թե ինչպես մի քանի տարվա ընթացքում սուպերմարկետների ցանցի համեստ սեփականատերը դարձավ Հայաստանի ամենաաղմկահարույց ակտիվների գլխավոր ձեռքբերողներից մեկը։ Եվ այն մասին, թե ինչու պաշտոնյաները դրանում կոռուպցիա չեն տեսնում։
ՀՅՈՒՐԱՆՈՑՆԵՐԸ՝ ՋՐԻ ԳՆՈՎ
2018 թվականի նոյեմբերին Հայաստանի մաքսային կոմիտեի նախկին ղեկավար Արմեն Ավետիսյանի դեմ քրեական գործ հարուցվեց։ Քննության վարկածի համաձայն՝ պաշտոնյան Golden Palace հյուրանոցային համալիրը կառուցել էր ապօրինի եկամուտներով՝ այն ձևակերպելով օտարերկրյա անվանական սեփականատերերի անունով։
2019 թվականին պետությունը հյուրանոցը հետ վերցրեց։ Այդ ժամանակ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ հյուրանոցի արժեքը մոտ 20 մլն դոլար է։ Սակայն երբ համալիրը հանվեց աճուրդի, մեկնարկային գինը զգալիորեն ցածր էր՝ 15,6 մլն դոլար։ Եվ սա դեռ միայն սկիզբն էր։
Աճուրդը յոթ անգամ անընդմեջ չկայացավ․ հայտ ներկայացնող չկար։ Վերջապես, 2022 թվականի մարտին հայտնվեց միակ գնորդը՝ Նարեկ Նալբանդյանին պատկանող «Պրոյեկտ Ինտեր-Ինվեստ» ՍՊԸ-ն։ Հյուրանոցը վաճառվեց 5 մլրդ դրամով։ Այդ ժամանակվա փոխարժեքով դա մոտ 13 մլն դոլար էր, այն դեպքում, երբ հյուրանոցի գնահատված արժեքը հասնում էր 7,5 մլրդ դրամի։ Տարբերությունը՝ 2,5 մլրդ դրամ։
Պետությունը ոչ միայն համաձայնեց այդ գնին, այլև գնորդին տրամադրեց վճարումը հինգ տարվա ընթացքում կատարելու հնարավորություն։ Գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանին ուղղակի հարցրեցին՝ այստեղ կոռուպցիոն ռիսկեր չե՞ն տեսնում։ Պատասխանը միանշանակ էր․ «Կոռուպցիոն ռիսկեր չեմ տեսնում»։
Վարդապետյանը նաև վստահեցրեց, որ Պետական գույքի կառավարման կոմիտեն «վճարումների ուշացման վերաբերյալ որևէ ազդանշան չի տվել»։ Ավելի ուշ՝ 2024 թվականի հունիսին, հայտնի դարձավ, որ Նալբանդյանը ժամկետից շուտ մարել էր ամբողջ գումարը։
Մեկ այլ կասկածելի գործարք դարձավ Փայլակ Հայրապետյանի անշարժ գույքի ձեռքբերումը՝ շուկայական արժեքից բազմակի ցածր գնով։ Ինչպես պարզել է Hetq.am-ը, 2021 թվականին Նալբանդյանը Սևանա լճի ափին ձեռք էր բերել «Հայրապետ» հյուրանոցային համալիրը և դրան հարակից երկու հողատարածք։
Հյուրանոցի արժեքը գնահատվել էր 6 մլն դոլար, սակայն գործարարը այն ձեռք էր բերել ընդամենը 360 հազար դոլարով, այսինքն՝ 18 անգամ ավելի էժան։
Գործարքը կատարվել էր գործող քրեական վարույթի պայմաններում։ Խոսքը Փայլակ Հայրապետյանին խարդախությամբ գույքից զրկելու գործի մասին է, որը մինչև 2020 թվականը քննվում էր Քննչական կոմիտեի կողմից։ 2020 թվականին Ազգային անվտանգության ծառայությունը այդ գործով մեղադրանք էր առաջադրել Նավասարդ Կճոյան արքեպիսկոպոսին՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու Արարատյան թեմի առաջնորդին։
Ավելին՝ հյուրանոցային համալիրը վաճառվել էր սնանկության գործերով դատարանի թույլտվությամբ՝ այն պայմաններում, երբ Ազգային անվտանգության ծառայությունում խարդախության և հանցավոր ճանապարհով ստացված եկամուտների օրինականացման փաստով քննությունը դեռ շարունակվում էր։
ԱՌԱՆՁՆԱՏՈՒՆԸ, ՈՐԸ ԿԱԼԱՆՔԻ ՏԱԿ ՉԷՐ ԵՂԵԼ
2022 թվականին Նալբանդյանի անունը հայտնվեց մեկ այլ աղմկահարույց գործարքի հետ կապված։ Նրա կինը Երևանի Մոնումենտ թաղամասում շքեղ առանձնատուն ձեռք բերեց։ Դրա նախկին սեփականատերը նախկին վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանն էր։
Խնդիրն այն էր, որ առանձնատան նկատմամբ կալանք էր դրվել փողերի լվացման վերաբերյալ քրեական գործի շրջանակում։ Սակայն գործարքը, այնուամենայնիվ, կայացավ։
Հատուկ քննչական ծառայության քննիչը, չգիտես ինչու, վերացրեց կալանքը, ինչի շնորհիվ Աբրահամյանները կարողացան վաճառել տունը։
Աբրահամյանները ստացան 48 մլն դրամ կանխավճար, իսկ հիմնական գումարը՝ 2,4 մլրդ դրամ, պետք է վճարվեր ավելի ուշ։ Միևնույն ժամանակ Հովիկ Աբրահամյանը պնդում էր․ «Այս տունը կալանքի տակ չի եղել։ Եթե կալանքի տակ լիներ, նման գործարք չէր կարող տեղի ունենալ»։
Պաշտոնական Երևանը այս դեպքում ևս որևէ խնդիր չտեսավ։ Գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը, պատասխանելով պատգամավորի հարցմանը, հաստատեց, որ առանձնատան վերաբերյալ քրեական վարույթ կա, սակայն մանրամասները նախաքննական գաղտնիք են։
Պատգամավոր Թովմասյանը իրավիճակը մեկ նախադասությամբ ամփոփեց․ «Ինչպե՞ս ստացվեց, որ ՀՀ նախկին վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի՝ կալանքի տակ գտնվող առանձնատունը վաճառվեց, իսկ իրավապահները չնկատեցին»։
ՑԵՄԵՆՏԻ ԿԱՅՍՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
2026 թվականի սեպտեմբերի սկզբին հայտնի դարձավ Նալբանդյանի հերթական խոշոր՝ «Հրազդանի ցեմենտի գործարանի» ձեռքբերման մասին ։
Հայաստանի երկու խոշորագույն ցեմենտի գործարաններից մեկը, որը երկար տարիներ չէր գործում, նոր սեփականատեր ունեցավ։
Հետաքրքիր է, որ գործարանը «Ամիօ» բանկը աճուրդի էր հանել 11,1 մլրդ դրամ մեկնարկային գնով։ Աճուրդի հաղթողը, ամենայն հավանականությամբ, Նալբանդյանի ընկերությունն է։
Նոր սեփականատերը խոստացել է «լայնածավալ ներդրումային ծրագիր», արտադրության արդիականացում և վերականգնում, ինչպես նաև նոր աշխատատեղերի ստեղծում։ Ձեռնարկությունում հաշվառված է շուրջ 400 աշխատակից։
Լրագրողները, սակայն, անմիջապես հիշեցին, որ հայկական լրատվամիջոցները բազմիցս գրել են գործարարի՝ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ներկայացուցիչների հետ ունեցած սերտ կապերի մասին։
Նալբանդյանի թիկունքում արդեն վաղուց ուրվագծվում էր «իշխանության սիրելի օլիգարխի» կերպարը։
ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԶԱՅՐՈՒՅԹԸ
2026 թվականի սեպտեմբերի 3-ին կառավարության նիստից հետո կայացած ճեպազրույցում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պայթեցրեց տեղեկատվական դաշտը։
Այն հարցին, թե ինչու են խոշոր ակտիվները մեկը մյուսի հետևից ձեռք բերում Փաշինյանի ինչ-որ «սիրելի օլիգարխի» կողմից, կառավարության ղեկավարը կոշտ պատասխան տվեց։
Նրա խոսքով՝ Նալբանդյանը « իր և իր ընտանիքի նյարդերի վրա է ազդում»։
Փաշինյանը հայտարարեց, որ իրեն նյարդայնացնում է այն հանգամանքը, որ Նալբանդյանի՝ վարչապետի ընտանիքի հետ մտերմության մասին լուրեր են շրջանառվում, իսկ ինքը՝ գործարարը, չի շտապում դրանք հերքել։
Վարչապետը սպառնաց․ եթե իրավապահները ապացույցներ հայտնաբերեն, որ Նալբանդյանը կամ որևէ այլ մեկը փորձում է տպավորություն ստեղծել Փաշինյանի ընտանիքի հետ ունեցած կապի մասին, ապա «արձագանքը կլինի ասիմետրիկ կոշտ»։
Նա նաև իրավապահներին հանձնարարեց պարզել իրավիճակը։
Ավելի ուշ Գլխավոր դատախազությունը հաստատեց, որ դեռ 2026 թվականի փետրվարին Նալբանդյանի «88» սուպերմարկետների ցանցի նկատմամբ քրեական վարույթ էր նախաձեռնվել։
Գերատեսչությունը, սակայն, շտապեց հավաստիացնել, որ այդ վարույթը որևէ կապ չունի Փաշինյանի հայտարարությունների հետ։
ԳՈՐԾԱՐԱՐԻ ԱՐԴԱՐԱՑՈՒՄԸ
Նարեկ Նալբանդյանը երկար սպասել չտվեց։ Նա հանդես եկավ հրապարակային հերքմամբ։
«Ես որևէ անձնական, ընտանեկան կամ գործարար կապ չունեմ ո՛չ ներկայիս, ո՛չ նախկին իշխանությունների հետ», — գրել է գործարարը։
Նա հայտարարել է, որ բոլոր ծրագրերն իրականացնում է «սեփական միջոցներով»՝ «թիմի ամենօրյա համառ աշխատանքի» և «հստակ տնտեսական հայեցակարգի» շնորհիվ։
Միևնույն ժամանակ Նալբանդյանը ողջունում է վարչապետի դիրքորոշումը և հույս է հայտնում, որ այդ հայտարարությունը վերջակետ կդնի անհիմն շահարկումների պատմությանը։
Նա նաև հիշեցրել է, որ հյուրանոցի և առանձնատան նկատմամբ հետաքրքրությունը պայմանավորված էր դրանց «շահավետությամբ», իսկ բոլոր գործարքներն օրինական են, քանի որ որևէ խոչընդոտ չի եղել։
ԱԲՍՈՒՐԴԻ ԹԱՏՐՈՆԸ՝ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՁԵՎՈՎ
Այսպիսով, մեր առջև քաղաքական թատրոնի փայլուն նմուշ է, որտեղ յուրաքանչյուր դերակատար ջանասիրաբար կատարում է իրեն վերապահված դերը, սակայն հանդիսատեսը, չգիտես ինչու, ոչ մեկին չի հավատում։
Վարչապետը զայրացած մերկացնում է այն գործարարին, որն իր իսկ խոսքով՝ «նյարդերի վրա է ազդում»։
Միևնույն ժամանակ հենց նրա կառավարության օրոք այդ նույն գործարարը մեկը մյուսի հետևից ձեռք է բերում աղմկահարույց ակտիվներ՝ պետական և կալանքի տակ գտնվող հյուրանոցներ՝ շուկայականից ցածր գնով, նախկին վարչապետի առանձնատունը՝ չնայած կալանքին, ցեմենտի գործարանը՝ մեկ մասնակցով աճուրդի արդյունքում։
Եվ այս ամենը՝ գլխավոր դատախազի կողմից կոռուպցիոն ռիսկերի «չնկատելու» ֆոնին։ Գլխավոր դատախազի, որը, հիշեցնենք, վարչապետի ենթական է։
Գործարարն էլ իր հերթին հրապարակավ արդարանում է․ «Ես իշխանությունների հետ որևէ կապ չունեմ»։
Ու անմիջապես ավելացնում է, որ «ողջունում է վարչապետի դիրքորոշումը»։ Այնքա՜ն կապ չունի, որ անգամ ողջունում է։
Իհարկե, բոլոր ծրագրերն իրականացվում են «սեփական միջոցներով»։ Պարզապես այնպես է ստացվել, որ այդ սեփական միջոցները ճիշտ այնքան են, որ կարելի է մեկը մյուսի հետևից գնել այն ակտիվները, որոնք տարիներ շարունակ ոչ ոք չի կարողացել ձեռք բերել։
Իսկ թիմի համառ աշխատանքն ու հստակ տնտեսական հայեցակարգը, պարզվում է, արդեն պաշտոնական բացատրությունն են այն բանի, թե ինչպես կարելի է պետությունից ստանալ հինգ տարվա տարաժամկետ վճարման հնարավորություն և հետո ադ ժամկետից շուտ մարել, երբ քո նկատմամբ նույնիսկ քրեական վարույթ է հարուցված։
Իրավիճակին առանձնահատուկ երանգներ է հաղորդում ժամանակագրությունը։
2026 թվականի փետրվարին Նալբանդյանի նկատմամբ քրեական վարույթ է նախաձեռնվում, բայց դրա մասին ոչ ոք չի իմանում։
Սեպտեմբերին Փաշինյանը հրապարակավ իրավապահներին հանձնարարում է «պարզել իրավիճակը» և միաժամանակ հայտարարում, որ Նալբանդյանը «նյարդերի վրա է ազդում»։
Գլխավոր դատախազությունն անմիջապես «հիշում է» քրեական վարույթի մասին, բայց շտապում է հավաստիացնել․ դա կապված չէ Փաշինյանի հայտարարությունների հետ։
Իհարկե, կապ չունի։ Պարզապես զուգադիպություն է։
Ինչպես այս պատմության մնացած ամեն ինչը՝ զուգադիպություններ և ոչ ավելին։
Հարց ընթերցողին․ հավատո՞ւմ եք, որ պետական և կալանքի տակ գտնվող գույքի ամենայուղոտ պատառները մեկը մյուսի հետևից ձեռք բերող խոշոր գործարարը դա անում է բացառապես սեփական խելքի և համառ աշխատանքի շնորհիվ, այլ ոչ թե վերևից եկող քողարկված աջակցության պայմաններում։
Հավատո՞ւմ եք, որ վարչապետի զայրույթն անկեղծ է, այլ ոչ թե աչքակապության համար նախատեսված հերթական ներկայացումը։
Հավատո՞ւմ եք, որ գլխավոր դատախազն իսկապես չի տեսնում կոռուպցիոն ռիսկերը, այլ պարզապես չի ցանկանում դրանք տեսնել։
Եթե երեք հարցին էլ «այո» պատասխանեցիք, ապա ձեզ համար հիանալի առաջարկ ունենք՝ օրինակ, ձեռք բերել «ՏՈՅՈՏԱ ԵՐԵՎԱՆԸ»։ Ասում են՝ շուտով այն նույնպես աճուրդի կհանվի։ Ընդամենը գնահատված արժեքի 10 տոկոսի դիմաց, տասը տարվա տարաժամկետ վճարմամբ և, իհարկե, առանց որևէ կոռուպցիոն ռիսկի։ Համենայն դեպս, այդպես կասի գլխավոր դատախազը։
Իսկ վարչապետն էլ հետո, գուցե, պատշաճության համար մի քիչ էլ ձեզ վրա բարկանա։ Բայց չէ որ բիզնեսը ձերը կլինի։