Սուրեն Պապիկյանի շրջապատը. խորհրդականներ, օգնականներ և կադրային հարցեր
Սուրեն Պապիկյանի՝ պաշտպանության նախարարություն տեղափոխվելուց հետո գերատեսչությունում սկսեցին հայտնվել նրա նախկին գործընկերներն ու նախկին թիմի ներկայացուցիչները։ Հարցեր էին առաջացնում ոչ միայն հնարավոր կորուպցիոն ռիսկերը, այլև առանձին նշանակումների մասնագիտական հիմնավորվածությունը։
Հետպատերազմյան ճգնաժամի և բանակի բարեփոխման մասին իշխանությունների մշտական հայտարարությունների ֆոնին նման կադրային որոշումները պարբերաբար դառնում էին հանրային քննադատության առարկա՝ նախևառաջ պաշտպանական համակարգում որակավորման և պատասխանատվության մակարդակին համապատասխանության տեսանկյունից։
Արդյունքում, պաշտպանության նախարարության շուրջ աստիճանաբար սկսեց ձևավորվել հետհեղափոխական Հայաստանի համար սովորական դարձած մոդելը. առանցքային դիրքերը ավելի ու ավելի հաճախ զբաղեցնում էին ոչ թե համակարգի մասնագետները, այլ իշխանության անձնական և քաղաքական շրջապատի մարդիկ։
Ամենաշատ քննարկվող խորհրդականներից մեկը դարձավ Արագածոտնի նախկին մարզպետ Ռազմիկ Պետրոսյանը։ Նա մարզպետի պաշտոնը զբաղեցրել է 2021 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2022 թվականի հունվարը, իսկ նախկինում եղել է մարզպետի տեղակալ։ 1990-ականներին Պետրոսյանը մասնակցել է Արցախյան պատերազմին «Ապարան» կամավորական ջոկատի կազմում և ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում որպես հատուկ գնդի վաշտի հրամանատարի տեղակալ։
Այնուամենայնիվ, նրա նշանակումն ուղեկցվեց կրթության շուրջ ծագած սկանդալով։ Ավելի վաղ հայկական լրատվամիջոցները գրում էին, որ Պետրոսյանը զրկվել է մարզպետի պաշտոնից դիպլոմի հետ կապված խնդիրների և որակավորման պահանջներին չհամապատասխանելու պատճառով։ Հարցեր էին առաջացնում նաև ենթադրյալ բարձրագույն զինվորական կրթության մասին տվյալները, որոնք, մամուլի տեղեկություններով, կարող էին սահմանափակված լինել միայն պրոֆիլային դասընթացներով։
Մեծ արձագանք առաջացրեց նաև Սյունիքի նախկին մարզպետ Մելիքսեթ Պողոսյանի՝ խորհրդականի պաշտոնում նշանակումը։ Իշխանության համակարգում նրա հայտնվելուց գրեթե անմիջապես հետո ԶԼՄ-ները սկսեցին նյութեր հրապարակել դիպլոմի հետ կապված հնարավոր խնդիրների մասին։ Մասնավորապես, ուշադրություն էր դարձվում այն փաստին, որ նրա կենսագրության մեջ նշված բուհը լիցենզիա է ստացել միայն ուսումնառության ենթադրյալ ավարտից հետո։
Լրացուցիչ հարցեր էր առաջացնում նաև խորհրդականների ապարատի մի մասի փակ լինելը։ Նախարարի վեց խորհրդականներից երկուսի՝ Դավիթ Աղաբալյանի և Դավիթ Ղազարյանի մասին բաց աղբյուրներում տեղեկատվությունը գրեթե բացակայում է։ Աղաբալյանը նշանակվել էր 2022 թվականին, իսկ Ղազարյանը համակարգում աշխատում էր դեռևս մինչև պաշտպանության նախարարություն Պապիկյանի գալը։
Ոչ պակաս քննարկվող դարձան կադրային որոշումները նախարարի օգնականների վերաբերյալ։ Արդեն 2021 թվականի դեկտեմբերի 13-ին՝ Պապիկյանի պաշտպանության նախարար նշանակվելուց հազիվ մեկ ամիս անց, նրա օգնական դարձավ 1999 թվականին ծնված Մանե Մարկոսյանը, ով նախկինում աշխատել էր որպես Պապիկյանի ռեֆերենտ։
Մանե Մարկոսյանը կրթությամբ իրավաբան է։
Դատելով նրա գիտական հրապարակումներից և մասնագիտական ուղղվածությունից՝ նրա գործունեության հիմնական ոլորտներն են եղել ընդերքօգտագործումն ու բնական ռեսուրսների իրավունքը։ Ոլորտներ, որոնք ուղղակիորեն կապված չեն պաշտպանական համակարգի հետ։
Նախկին աշխատակիցներ, բիզնես կապեր և քրեական գործեր
Մանե Մարկոսյանի՝ նախարարի օգնական նշանակվելուց մեկ օր անց՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, Սուրեն Պապիկյանն իր օգնական նշանակեց Վահե Մակունցին՝ ԱՄՆ-ում ՀՀ դեսպան Լիլիթ Մակունցի եղբորը։ Նախկինում Մակունցն արդեն աշխատել էր Պապիկյանի հետ՝ վերջինիս փոխվարչապետության շրջանում։
Հատկանշական է, որ նախարարի երկու օգնականներին միավորում էր ոչ միայն ինքը՝ Պապիկյանը, այլև հետաքրքրվածությունը ընդերքօգտագործման ոլորտի հանդեպ։ Եթե Մարկոսյանը մասնագիտացած էր իրավական ասպեկտներում, ապա Մակունցը շուտով կապվեց արդեն արդյունահանող բիզնեսի գործնական կողմի հետ։
Նախարարի օգնական նշանակվելուց հազիվ մեկ տարի անց Մակունցը լքեց պաշտոնը և 2023 թվականից ընդգրկվեց միանգամից մի քանի ընկերություններում, որոնք զբաղվում էին Արմավիրի մարզում ավազի արդյունահանմամբ և վաճառքով։
Այդ ընկերություններից մեկը՝ «Իքս Մայնինգ» ՍՊԸ-ն, ավազի արդյունահանման թույլտվություն էր ստացել աշխատանքները սկսելուց ընդամենը երկու ամիս առաջ։ Ընդ որում, ինչպես հաղորդվում էր, դեռևս հունվարից ընկերությունը պարբերաբար զբաղվել էր ապօրինի արդյունահանմամբ, ինչի մասին վկայում էին վարչական վարույթները։ Վահե Մակունցի գալուց հետո վերջին վարույթը կարճվեց։
«Իքս Մայնինգ» ՍՊԸ-ն հիմնադրվել էր 2022 թվականի մայիսի 4-ին Հարություն Ոսկանյանի՝ Գորիս համայնքի նախկին ղեկավար Նելսոն Ոսկանյանի որդու կողմից։ Ավելի ուշ Ոսկանյանը դուրս եկավ ընկերությունից։
Ներկայումս ընկերության 56,6%-ը պատկանում է Վահե Մակունցին, իսկ ևս 43,4%-ը՝ Տիգրան Սեդրակյանին։ Վերջինս Մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողովի անդամ Կարեն Սեդրակյանի հայրն է, ում կինը Բարձրագույն դատական խորհրդի նախկին պաշտոնակատար Գագիկ Ջհանգիրյանի դուստրն է։
Մակունցին և Սեդրակյանին նույն մասնաբաժիններով պատկանում է նաև «Սանդինգ Մայնինգ» ՍՊԸ-ն։ Ընկերությունը 2022 թվականին հիմնադրել է Գայանե Դումանյանը՝ Առողջապահության նախկին նախարար Դերենիկ Դումանյանի քույրը։ Արդեն 2023 թվականի ապրիլին նա դուրս է եկել բիզնեսից, և նրա տեղը զբաղեցրել են Մակունցն ու Սեդրակյանը։
Մեկ այլ ընկերություն, որտեղ Վահե Մակունցը դարձել է համասեփականատեր, «Վոլֆ Մայնինգ» ՍՊԸ-ն է։ Ի սկզբանե սեփականատերերի թվում նշվում էին ՌԴ քաղաքացի Լեոնիդ Եղիազարյանը, Առևտրի և տնտեսական զարգացման նախկին փոխնախարար Կարեն Սարգսյանը և Տիգրան Սեդրակյանը։ 2023 թվականի հունվարին նրանց է միացել նաև Մակունցը։
Բացի այդ, ավազի արդյունահանմամբ է զբաղվել նաև «Ֆերստ Քոնսթրաքշն Քամփնի» ՍՊԸ-ն։ Սեփականատերերի մի շարք փոփոխություններից հետո ընկերությունը ի վերջո նույնպես անցել է Վահե Մակունցի և նրա գործընկերների վերահսկողության տակ։
Առանձին հարցեր էին առաջանում նաև Պապիկյանի շրջապատի այլ ներկայացուցիչների շուրջ։
Այսպես, նախարարի նախկին խորհրդական Արշակ Օրդուխանյանի դեմ քրեական գործ է հարուցվել հանցավոր համագործակցություն ստեղծելու, առանձնապես խոշոր չափերով համակարգչային տվյալներ հափշտակելու և կեղծ փաստաթղթերի օգտագործմամբ ապօրինի միգրացիա կազմակերպելու հոդվածներով։ Datalex-ի տվյալներով՝ գործը դատարան է հանձնվել 2024 թվականի մայիսին, ինքը՝ Օրդուխանյանը, գտնվում է կալանքի տակ։
Պապիկյանի մեկ այլ նախկին խորհրդական՝ գեներալ-մայոր Արտակ Տոնոյանը, լքել է պաշտոնը իր որդու՝ Արտաշես Տոնոյանի ձերբակալությունից հետո, որը կասկածվում է 24-ամյա Մամիկոն Դ.-ի սպանության գործով։ Քննությունը պնդում է, որ սպանությունը տեղի է ունեցել քրեական հեղինակություն Ռուստամ Ստեփանյանի տան մոտ, որը հայտնի է «Չաղ Ռուստամ» մականունով։
Զուգահեռաբար, Զինվորական դատախազությունը Հակակոռուպցիոն դատարան հայց է ներկայացրել Արտակ Տոնոյանի դեմ՝ պետությանը պատճառված վնասի փոխհատուցման պահանջով։
Սկանդալները շոշափել են նաև Էջմիածնի նախկին քաղաքապետ Դիանա Գասպարյանին, ում ԶԼՄ-ները նույնպես կապում էին Պապիկյանի մերձավոր շրջապատի հետ։ Ավելի վաղ համանցում հայտնվել էր մի ձայնագրություն, որտեղ Գասպարյանը քննադատում էր Նիկոլ Փաշինյանին և հայտարարում, որ վարչապետը «պետք է հեռանա հանուն երկրի»։ Հետագայում նրա անունը հայտնվեց արդեն կորուպցիոն հետաքննության կենտրոնում, որը կապված էր համայնքային հողերի հետ կապված ենթադրյալ մեքենայությունների, շահերի բախման և փոխկապակցված անձանց հետ քաղաքապետարանի կնքած պայմանագրերի հետ։
Նախկին աշխատակիցների ծանոթությունները, կապերը կամ հետագա գործունեությունը չեն ապացուցում Պապիկյանի առնչությունը հնարավոր խախտումներին։ Այնուամենայնիվ, նրա շրջապատի, արդյունահանող բիզնեսի, քրեական գործերի և միևնույն ազգանունների միջև պարբերաբար կրկնվող հատումները ձևավորում են հարցերի կայուն շրջանակ՝ ուղղված համակարգի ներսում վարվող կադրային քաղաքականությանը։
Եվ որքան ավելի էր ընդլայնվում այդ շրջանակը, այնքան պաշտպանության նախարարությունը սկսում էր ավելի շատ հիշեցնել ոչ թե փակ պրոֆեսիոնալ կառույց, այլ անձնական կապերի, լոյալության և փոխադարձ պարտավորությունների հին մոդելի շարունակություն։