Մութ անցյալով պատգամավոր․ ինչպես Տրդատ Սարգսյանը հայտնվեց խորհրդարանական հիերարխիայի գագաթին
Հայաստանի քաղաքական համակարգն այնպես է կառուցված, որ նույնիսկ ամենասկանդալային դեմքերը ոչ միայն մնում են քաղաքական դաշտում, այլև ստանում են առաջխաղացում։ Տրդատ Սարգսյանի պատմությունը վառ օրինակ է այն բանի, թե ինչպես է գործում իշխանության ուղղահայացը․ աղմկահարույց հրաժարականները, ընտանեկան նշանակումները և բազմամիլիոն կարողությունները չեն խանգարում կարիերային աճին, եթե կա աջակցություն ամենավերևում։
Վայոց ձորի նախկին մարզպետը, որի նախկին օգնականը ծեծելով սպանել է փոխգնդապետի, այժմ հավակնում է խորհրդարանի Տարածաշրջանային և եվրասիական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնին։ Նրա եղբայրը դատավոր դարձավ՝ հակառակ հակակոռուպցիոն մարմնի բացասական եզրակացությանը, իսկ Սարգսյանի սեփական եկամուտները մի քանի տարվա ընթացքում աճեցին տասնյակ անգամներով։ Քաղաքական սենսացիաներին սովոր հայկական հասարակությունը կրկին հետևում է նույն սցենարին․ իշխանավորները ցանկացած գնով պաշտպանում են իրենց մարդկանց։
Անհարմար ալիբին
Սկսենք այն իրադարձություններից, որոնք Տրդատ Սարգսյանի անունը հավերժ դրոշմեցին երկրի քրեական տարեգրության մեջ։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Եղեգնաձորում տեղի ունեցավ հարձակում փոխգնդապետ Արա Մխիթարյանի վրա։ Նրան ծեծեցին մինչև կոմայի հասցնելը․ մարզպետի օգնական Հարություն Գրիգորյանը եղբոր՝ Զավենի հետ միասին սպային բազմաթիվ հարվածներ հասցրեց գլխին՝ բռունցքներով և մահակով։ Մխիթարյանը գրեթե չորս տարի մնաց անգիտակից վիճակում և մահացավ 2023 թվականի հուլիսի 27-ին։
Վկաները՝ զինծառայողներ Մարիամ Ունանյանը, Ժորա Բաղդասարյանը, Մխիթար Մելքոնյանը և Լևոն Հարությունյանը, պնդում էին, որ այն ժամանակվա մարզպետ Սարգսյանը գտնվել է դեպքի վայրում և ոչինչ չի ձեռնարկել ծեծը դադարեցնելու համար։
Սակայն Քննչական կոմիտեն ներկայացրեց ալիբի․ ըստ Եղեգնաձորի Միկոյան փողոցի շենքի մուտքի մոտ տեղադրված տեսախցիկների տեսագրությունների՝ պաշտոնյան, իբր, գտնվել է այնտեղ սեպտեմբերի 17-ի 22։02-ից մինչև սեպտեմբերի 18-ի 00։20-ը։ Զոհված սպայի ծառայակիցները Սարգսյանի հրաժարականը ընկալեցին որպես մեղքի անուղղակի ընդունում, սակայն պաշտոնապես նրա դեմ այդպես էլ մեղադրանք չառաջադրվեց։
Lրատվամիջոցներին տված հարցազրույցներում նա իրավիճակը անվանել էր «սադրանք» և հայտարարել, որ «ոչ թե փախել է, այլ հեռացել է առողջական վիճակի պատճառով»։ Սակայն շուտով նա վերադարձավ մեծ քաղաքականություն՝ դառնալով իշխող կուսակցության պատգամավոր։
Դատական ռեսուրս
Մարզպետի պաշտոնից հրաժարականը ընդամենը մարտավարական քայլ էր։ Արդեն 2020 թվականին Տրդատ Սարգսյանը զբաղեցրեց «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության գրասենյակի ղեկավարի պաշտոնը, իսկ 2021 թվականին դարձավ պատգամավոր։
Նրա եղբայրը՝ Դավիթ Սարգսյանը, որի նկատմամբ նախկինում հարուցվել էր քրեական գործ (դադարեցվել է վաղեմության ժամկետի լրանալու պատճառով), վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ նշանակվեց Վայոց ձորի մարզպետի տեղակալ, իսկ մինչ այդ զբաղեցնում էր Սփյուռքի նախարարի տեղակալի պաշտոնը։
Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը Սարգսյանի թեկնածությանը տվել էր բացասական եզրակացություն։ Չնայած դրան՝ Բարձրագույն դատական խորհուրդը հաստատեց նրան Արարատի և Վայոց ձորի մարզերի դատավոր նշանակելու որոշումը։ Ավելի ուշ Տրդատ Սարգսյանը փակ խորհրդարանական լսումների ժամանակ անձամբ նկատողություն արեց հանձնաժողովի ղեկավարին՝ նրան մեղադրելով կողմնակալության մեջ։
Եղբայրը պաշտպանում է եղբորը
Դատավոր Դավիթ Սարգսյանը չհիասթափեցրեց իր հարազատին։ 2025 թվականի փետրվարին նա վճիռ կայացրեց Էդգար Ղազարյանի գործով՝ պարտավորեցնելով նրան 1 130 000 դրամ վճարել խորհրդարանի նախագահ Ալեն Սիմոնյանին։ Ղազարյանը պնդում է, որ իրեն անվճար փաստաբանից զրկած օրենքը հենց Սիմոնյանի և Տրդատ Սարգսյանի կողմից է ընդունվել։
Այսպիսով, մենք ականատես ենք դասական սխեմայի․ պատգամավորը լոբբինգ է անում դատավոր եղբոր շահերը, իսկ դատավորը որոշումներ է կայացնում պատգամավոր գործընկերոջ շահերից ելնելով։ Այս փոխադարձ պաշտպանությունը հարցեր է առաջացնում իշխանությունների տարանջատման վերաբերյալ, սակայն հայկական քաղաքական իրականության մեջ, ըստ ամենայնի, դա դարձել է սովորական երևույթ։
Հարսանիք «Դվինում»
Սարգսյանի կենսագրության մեջ առանձին տողով առանձնանում է նրա հարսանիքը, որը ոչ պակաս հարցեր առաջացրեց, քան նրա ֆինանսական գործարքները։ Տոնակատարությունն անցկացվել է մեծ շուքով Երևանի ամենահեղինակավոր հաստատություններից մեկում՝ էլիտար «Դվին» ռեստորանային համալիրում, որտեղ բանկետների գները սկսվում են մեկ անձի համար մի քանի տասնյակ հազար դրամից։
Բաց աղբյուրների տեղեկություններով՝ հարսանիքի քավորը եղել է պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը, իսկ պատվավոր հյուրերի թվում նկատվել է նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Գործող պատգամավորի մասնավոր միջոցառմանը երկրի ղեկավարի ներկայությունն ինքնին ուշադրություն գրավեց, սակայն ավելի մեծ տարակուսանք առաջացրեց տոնակատարության մասշտաբը այն ժամանակահատվածում, երբ երկիրը բախվել էր լուրջ մարտահրավերների։
Ականատեսների վկայությամբ՝ վարչապետը հարսանիքին պահել է ընդգծված զուսպ և պաշտոնական կեցվածք։ Փակ քննարկումներում դա բացատրվում էր նրանով, որ նույնիսկ իշխանության վերնախավում գտնվել են մարդիկ, որոնք անտեղի են համարել շքեղության նման ցուցադրությունը։ Ինքը՝ Տրդատ Սարգսյանը, այդպես էլ չի մեկնաբանել ո՛չ միջոցառման արժեքը, ո՛չ էլ դրա ֆինանսավորման աղբյուրը։
Ֆինանսական ֆենոմեն
Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Տրդատ Սարգսյանի ֆինանսական կենսագրությունը՝ որպես օրինակ այն բանի, թե ինչպես կարելի է պետական ծառայության մեջ գտնվելով կտրուկ հարստանալ։ 2018 թվականին, երբ նա ստանձնեց Վայոց ձորի մարզպետի պաշտոնը, նրա հայտարարագիրը բավական համեստ էր․ բազմաբնակարան շենքում բնակարան, Եղեգնաձորում հողամաս, 4,5 միլիոն դրամ արժողությամբ KIA Optima և 5 միլիոն դրամ կանխիկ գումար։ Տարեկան եկամուտը կազմում էր մոտ 1,9 միլիոն դրամ։
Շրջադարձային դարձավ 2021 թվականը։ Արդեն պատգամավոր լինելով՝ Սարգսյանը մեկ օրվա ընթացքում՝ 2021 թվականի փետրվարի 11-ին, ձեռք բերեց Երևանի երկու բնակարան։ Դրանցից մեկի ընդհանուր արժեքը կազմել էր 55,1 միլիոն դրամ։ Նույն ժամանակահատվածում նա դարձավ «Պրոմենադ» ՍՊԸ-ի միակ շահառուն, իսկ նրա տարեկան եկամուտը հասավ 80,5 միլիոն դրամի՝ 2018 թվականի համեմատ աճելով ավելի քան 40 անգամ։
Հետագա տարիներին աճի միտումը չնվազեց։ 2022 թվականին Սարգսյանը ձեռք բերեց 17,8 միլիոն դրամ արժողությամբ Volkswagen, իսկ 2024 թվականին՝ 2022 թվականի արտադրության BMW՝ 26,3 միլիոն դրամ արժեքով։ 2025 թվականին նա անշարժ գույքի վերանորոգման վրա ծախսեց 16 միլիոն դրամ՝ պատգամավորի պաշտոնական տարեկան աշխատավարձի պայմաններում, որը կազմում էր 12,7 միլիոն դրամ։ Թե որտեղից են առաջանում նման ձեռքբերումների միջոցները՝ հարց է, որի հրապարակային պատասխանը չկա։
Նոր նշանակում
Չնայած սկանդալային անցյալին՝ 2026 թվականի հուլիսին «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը Տրդատ Սարգսյանին առաջադրեց խորհրդարանի Տարածաշրջանային և եվրասիական ինտեգրման հարցերի հանձնաժողովի ղեկավարի պաշտոնում։ Համապատասխան որոշման մասին անձամբ հայտարարեց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Ավելի վաղ՝ 2024 թվականի օգոստոսին, Սարգսյանն արդեն առաջադրվել էր կուսակցության Եղեգնաձորի տարածքային կազմակերպության խորհրդի նախագահի պաշտոնում։
Ինքը՝ Տրդատ Սարգսյանը, 2026 թվականին վերընտրվեց Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը հաստատեց նրա ընդգրկումը «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության կազմում, որը ստացել էր 64 մանդատ։
Եզրակացություն
Տրդատ Սարգսյանի պատմությունը բացառություն չէ, այլ ախտանիշ։ Ախտանիշ այն բանի, որ հայկական քաղաքական դասում գոյություն ունեն մարդիկ, որոնց համար օրենքը գրված չէ։ Սկանդալային անցյալը, ընտանեկան նշանակումները և կասկածելի եկամուտները չեն դառնում բարձր պաշտոնների խոչընդոտ։ Ընդհակառակը՝ որքան բարձր է սկանդալը, այնքան բարձր է թռիչքը։
«Միակ իրական արտոնությունը անպատժելիությունն է», — մի անգամ նկատել է Ալբեր Կամյուն։ Եվ Տրդատ Սարգսյանը լիարժեք տիրապետում է այդ արտոնությանը՝ ամենաբարձր մակարդակի հովանավորության շնորհիվ։
Փոխգնդապետ Մխիթարյանի հարազատներն ու ընկերները, ով 2019 թվականին կորցրեց գիտակցությունը և չորս տարի անց մահացավ, այդպես էլ արդարություն չտեսան։ Իսկ այն մարդը, որի անունը անքակտելիորեն կապված է այս ողբերգության հետ, այսօր հավակնում է խորհրդարանի առանցքային պաշտոններից մեկին։