ԱՇՈՏ ԱՐՍԵՆՅԱՆԻ «ԱՆԽՈՐՏԱԿԵԼԻՈՒԹՅԱՆ» ԲԱՆԱՁԵՎԸ
Գործարար, որը կարողանում է պայմանավորվել ցանկացած իշխանության հետ
«Կլոս» և «Ջերմուկի Աշոտ» մականուններով հայտնի Աշոտ Արսենյանը Հայաստանի խոշորագույն գործարարներից մեկն է, որի Jermuk Group բիզնես կայսրությունը տասնամյակներ շարունակ կարողացել է պահպանել իր ազդեցությունը՝ անկախ երկրում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխություններից։ ՀԱՆ-ի հետաքննությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես Արսենյանը «յուրային» է մնացել թե՛ Հանրապետական կուսակցության իշխանության օրոք, երբ շուրջ 15 տարի եղել է Ազգային ժողովի պատգամավոր, և թե՛ 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխությունից» հետո՝ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության պայմաններում։ Ընտանիքի գլխավոր ակտիվը Jermuk Group ընկերությունն է, որը Հայաստանում արտադրում է Jermuk հանքային ջուրը, Pepsi-Cola-ն, ինչպես նաև հանդիսանում է «Բյուրեղ» ապրանքանիշի սեփականատերը։
Գործարանի տնօրենից մինչև Jermuk Group-ի ստեղծումը
Աշոտ Արսենյանը ծնվել է 1960 թվականին Վայոց ձորի մարզի Գնդեվազ գյուղում։ Իր աշխատանքային ուղին սկսել է Ջերմուկի ավտոբազայում, այնուհետև աշխատել առողջարանային ոլորտում։ 1993 թվականին նշանակվել է «Ջերմուկ» հանքային ջրերի գործարանի տնօրեն։
1994 թվականին ամերիկահայ ներդրող Կայցակ Զեյթլյանը շուրջ 900 հազար ԱՄՆ դոլար է ներդրել արտադրության արդիականացման համար։ Սակայն, ինչպես պնդում է Զեյթլյանի նախկին ներկայացուցիչը, հետագայում Արսենյանը, օգտագործելով կորպորատիվ մեխանիզմներն ու քաղաքական ազդեցությունը, սահմանափակել է ներդրողի մասնակցությունը ընկերության կառավարմանը՝ ավելի քան 1,25 միլիոն դոլարի ներդրումներից վերադարձնելով ընդամենը մոտ 100 հազար դոլարը։ 1999 թվականին ստեղծվել է Jermuk Group-ը, որը հետագայում զբաղեցրել է հայկական շուկայի առաջատար դիրքերը։
PepsiCo-ի հետ գործընկերությունը և նախագահի հետ կապված կառույցները
2004 թվականին Արսենյանը դարձել է PepsiCo ընկերության պաշտոնական դիստրիբյուտորը Հայաստանում, իսկ 2008 թվականին ձեռք է բերել Վրաստանում գործող PepsiCo գործարանի բաժնետոմսերի 85 տոկոսը։ 2010 թվականին ստորագրվել է Հայաստանում նոր գործարանի կառուցման համաձայնագիրը, որի ներդրումների ծավալը կազմել է շուրջ 12,5 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ 2011 թվականին գործարանի բացման պաշտոնական արարողությանը մասնակցել է նախագահ Սերժ Սարգսյանը։
Hetq-ի հետաքննության համաձայն՝ 2013 թվականից Jermuk International Pepsi-Cola Bottler LLC ընկերության բաժնեմասերի 50 տոկոսը պատկանել է Highbury Food and Beverage Limited ընկերությանը, որը կապվում էր Հայաստանի ապագա նախագահ Արմեն Սարգսյանի հետ։ 2017 թվականին այդ բաժնեմասը փոխանցվել է Elsu Inc. ընկերությանը, որը նույնպես կապվում էր Սարգսյանի ընտանիքի հետ։ Թեև Արսենյանը հերքել է բաժնեմասի վաճառքի մասին տեղեկությունները, Hetq-ի հետաքննությունը փաստաթղթերով հաստատել է Արմեն Սարգսյանի հետ կապվող կառույցների մասնակցությունը նախագծին։
Լուռ պատգամավորը և ազդեցությունը ՀՀԿ-ի օրոք
2003-2018 թվականներին Արսենյանը եղել է Հանրապետական կուսակցության պատգամավոր՝ երեք անգամ վերընտրվելով Ազգային ժողով։ Լրատվամիջոցները նրան բնութագրել են որպես պասիվ պատգամավոր, որի խորհրդարանական գործունեությունը հիմնականում սահմանափակվում էր «կոճակ սեղմելով»։ Ըստ հրապարակումների՝ նրա պատգամավորական մանդատը պայմանավորված էր Ազգային ժողովի նախկին նախագահ Հովիկ Աբրահամյանի հովանավորությամբ, որի վստահելի «դրամապանակներից» մեկն էր համարվում Արսենյանը։ 2015 թվականին Սերժ Սարգսյանը նրան պարգևատրել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիճանի մեդալով։
Իշխանափոխությունից մինչև Փաշինյանի համակարգին ինտեգրվելը
2018 թվականի հեղափոխությունից հետո Արսենյանը հեռացավ Հանրապետական կուսակցությունից և քվեարկեց Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետ ընտրվելու օգտին։
Շուտով ընտանիքը բախվեց քրեական հետապնդման. 2019 թվականի հունիսին վերաբացվեց նրա որդու՝ Վահագն Արսենյանի նկատմամբ հարուցված՝ զինվորական ծառայությունից խուսափելու վերաբերյալ քրեական գործը։ Սակայն այն բանից հետո, երբ Jermuk Group-ը Երևանի քաղաքապետարանին ձնամաքրման տեխնիկա նվիրեց, գործը կարճվեց, և Վահագն Արսենյանը վերադարձավ Ռուսաստանից։
2021 թվականին նա նշանակվեց Ջերմուկ համայնքի ղեկավար, այնուհետև՝ Վայոց ձորի մարզպետ։ 2026 թվականին, ընտրվելով Ազգային ժողովի պատգամավոր, նա հրաժարվեց մանդատից՝ նախընտրելով պահպանել մարզպետի պաշտոնը։
Պետական աջակցություն՝ ցանկացած իշխանության օրոք
2015-2026 թվականներին Արսենյանների ընտանիքին պատկանող ընկերությունները պարբերաբար ստացել են միլիարդավոր դրամների մաքսային և հարկային արտոնություններ։
Նախկին իշխանությունների օրոք՝ 2015 թվականին, ընկերությանը տրամադրվել է ԱԱՀ վճարման եռամյա հետաձգում և սարքավորումների ներմուծման արտոնություններ։ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության օրոք միայն 2019 թվականին Jermuk Group-ը երեք անգամ ստացել է ավելի քան 1 միլիարդ դրամի ընդհանուր ծավալով արտոնություններ։ 2023-2026 թվականներին պետական աջակցությունը շարունակվել է, չնայած այն հանգամանքին, որ Վահագն Արսենյանն արդեն զբաղեցնում էր պետական պաշտոն։ Հաստատված պետական արտոնությունների ընդհանուր ծավալը գերազանցել է 2,3 միլիարդ դրամը։
«Բյուրեղ» բնակելի համալիրը՝ իշխանության հետ հատման կետ
Երևանում Jermuk Group-ի կառուցած «Բյուրեղ» պրեմիում դասի բնակելի համալիրը դարձել է իշխող թիմի մի շարք առանցքային ներկայացուցիչների բնակարան ձեռք բերելու վայր։
Hetq-ի հետաքննության համաձայն՝ պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը 165 քմ մակերեսով բնակարան է գնել 168 հազար ԱՄՆ դոլարով, այն դեպքում, երբ դրա շուկայական արժեքը գնահատվել է մոտ 412 հազար դոլար։
Այս համալիրում բնակարաններ ունեն նաև Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը, կառավարության աշխատակազմի ղեկավար Արայիկ Հարությունյանը և ԱՄՆ-ում Հայաստանի դեսպան Լիլիթ Մակունցը։ Նույն համալիրում զեղչով բնակարան է ձեռք բերել նաև Հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահ Սասուն Խաչատրյանը, որը հետագայում կարճել է Արսենյանի նկատմամբ հարուցված գործը։
Հին մեղադրանքներ և նոր դրվագներ
2018 թվականին գործարար Մուրադ Մուրադյանը Աշոտ Արսենյանին մեղադրել է բիզնեսը յուրացնելու և իր դեմ մահափորձ կազմակերպելու մեջ։ Նիկոլ Փաշինյանը հանձնարարել է ստուգել ներկայացված փաստերը, սակայն քրեական գործ այդպես էլ չի հարուցվել։
2023 թվականին դատարանը Մալիշկա համայնքի ղեկավարին մեղավոր է ճանաչել ընտրակաշառք կազմակերպելու համար։ Քննության տվյալներով՝ Արսենյանի կողմից նրան փոխանցվել էր 13 միլիոն դրամ՝ յուրաքանչյուր քվեի դիմաց 10 հազար դրամ վճարելու նպատակով։ Սակայն Աշոտ Արսենյանն ինքը քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել։
Ընտանիքի ունեցվածքը
Աշոտ Արսենյանի 2017 թվականի հայտարարագրի համաձայն՝ նրա տարեկան եկամուտը գերազանցել է 1,6 միլիարդ դրամը, իսկ կանխիկ միջոցները կազմել են 253 միլիոն դրամ և 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար։
Վահագն Արսենյանի 2025 թվականի հայտարարագրի համաձայն՝ նրա ընդհանուր եկամուտը կազմել է 1,59 միլիարդ դրամ։ Նա հայտարարագրել է նաև 1,8 միլիոն ԱՄՆ դոլար, 800 հազար եվրո և 45 միլիոն դրամ կանխիկ միջոցներ, 25 անշարժ գույք (այդ թվում՝ 6-ը՝ ԱՄԷ-ում, 1-ը՝ Գերմանիայում), ինչպես նաև Rolls-Royce, Bentley մակնիշի ավտոմեքենաներ և Patek Philippe շքեղ ժամացույցներ։
Ռուսաստանում առաջացած հեղինակության ճգնաժամը
2024 թվականին Վլադիկավկազի բնակչի մահից հետո, որը, ըստ պաշտոնական տվյալների, թունավորվել էր Jermuk հանքային ջրի շշում հայտնված քացախաթթվից, Ռուսաստանի Ռոսպոտրեբնադզորը արգելափակել է մոտ 2,5 միլիոն շիշ Jermuk հանքային ջուր։ Հարուցվել է քրեական գործ, իսկ մահացածի ընտանիքը ներկայացրել է 1,5 միլիարդ ռուբլու քաղաքացիական հայց։
2026 թվականին սահմանվել են նոր սահմանափակումներ, որոնց արդյունքում շրջանառությունից հանվել է ևս ավելի քան 1,4 միլիոն շիշ։ Սա դարձել է Jermuk ապրանքանիշի պատմության ամենախոշոր հեղինակային հարվածներից մեկը։
Եզրակացություն
ՀԱՆ-ի հետաքննությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում իշխանությունների փոփոխությունը չի փոխել Արսենյանների ընտանիքի դիրքերը։ Փոխվում են կառավարությունները, քաղաքական կարգախոսներն ու իշխանության կենտրոնները, սակայն խոշոր բիզնեսի որոշ ներկայացուցիչների համար խաղի կանոնները մնում են նույնը։
Աշոտ Արսենյանի «անխորտակելիության բանաձևը» պարզ է․ ցանկացած իշխանության հետ պայմանավորվելու կարողությունը, ըստ հետաքննության, ավելի կարևոր է եղել, քան արտադրական հզորությունները կամ միլիարդավոր դրամների պետական արտոնությունները։