"Թավշյա հեղափոխությունից" դեպի խնամի-ծանոթ-բարեկամ հանրապետություն
2018 թվականին, երբ փողոցային աղմուկը փաթեթավորվեց «ժողովրդական հաղթանակ» անունով և իշխանության դուռը Սերժ Սարգսյանը լայն բացեց Նիկոլ Փաշինյանի ու նրա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կոչված խմբակի առաջ, հազարավոր միամիտ մարդիկ հավատացին, թե եկել է այն ժամանակը, երբ վերջապես պետությունը պիտի ծառայի հասարակ քաղաքացուն։ Փաշինյանը հրապարակներում խոստանում էր արդարություն, հավասարություն, աղքատության վերացում, արտոնյալների վերջ, խնամի-ծանոթ-բարեկամ համակարգի մերժում։ Մարդկանց համոզում էր, թե այսուհետ պաշտոնը չի տրվելու ո՛չ ընկերոջը, ո՛չ ազգականին, ո՛չ կնոջը, ո՛չ ամուսնուն, այլ միայն արժանավորին։ Բայց, ինչպես ասում են, հեղափոխական բեմադրության վարագույրը իջնելուց հետո շարունակվեց «յուրայիններին տեղավորելու» քրոնիկ, մաշված, բայց չափազանց եկամտաբեր նախկին անփառունակ իրականությունը։
Հիշո՞ւմ եք, թե ինչպես այս տարվա ապրիլի 18-ին Նիկոլ Փաշինյանը լրագրողների առաջ հայտարարում էր, թե ութ տարի վարչապետ է, և իր որևէ ծանոթ կամ բարեկամ այդ հանգամանքի շնորհիվ ո՛չ դպրոցի տնօրեն է դարձել, ո՛չ մանկապարտեզի վարիչ։ Լսողը կարող էր նույնիսկ հուզվել այդ անմեղությունից։ Կարելի էր կարծել, թե կառավարական շենքում նստած է մի ասկետ, որ սեփական շրջապատին պետական կերակրատաշտից մի փշուր անգամ չի տվել։ Բայց այստեղ մի փոքրիկ հարց է առաջանում. իսկ ո՞վ ասաց, որ Փաշինյանի մերձավորներին դպրոցի տնօրենի համեստ աթոռն էր հետաքրքրում։ Երբ ամբողջ նախարարություններ, պետական հիմնադրամներ, պատգամավորական մանդատներ, փոխնախարարական աթոռներ, վարչական շրջաններ, պետական ընկերությունների տնօրինություններ կային բաժանելու, ո՞ր խելամիտ բարեկամը պիտի բավարարվեր մանկապարտեզի հաշվապահությամբ։
Փաշինյանը մեկ այլ առիթով ուղիղ եթերում ինքնագոհ բացատրում էր, թե արդյունավետ իշխանությունը նա է, որը կարողանում է սահմանափակել ընկերներին, բարեկամներին, մերձավորներին, և վստահեցնում էր, որ իրենք հենց այդպես էլ վարվել են։ Ցավոք, իրականությունը կրկին ապացուցում է հակառակը։ Այսօր պետական կառույցների մեջ նայեք որտեղ ուզում եք՝ կառավարություն, Ազգային ժողով, մարզպետարան, քաղաքապետարան, պետական հիմնադրամ, կիսապետական ընկերություն, դեսպանատուն, խորհրդականի գրասենյակ՝ ամենուր կտեսնեք «հեղափոխական» առանցքային դեմքերի տոհմագրության ճյուղերը։ Այնպիսի տպավորություն է, որ 2018-ի ապրիլից հետո ոչ թե իշխանափոխություն եղավ, այլ մեկ մեծ ընտանեկան զբաղվածության կենտրոն բացվեց, որտեղ աշխատանքի ընդունվելու հիմնական չափանիշը եղել է՝ «մերոնքականություն»։
Այս ցուցակի գլխին, բնականաբար, կանգնած է վարչապետի ընտանիքը։ Պետական որևէ կարգավիճակ չունեցող, բայց պետական բոլոր արտոնություններից օգտվող Աննա Հակոբյանը դարձավ իշխանության ոչ պաշտոնական, բայց չափազանց ազդեցիկ բևեռը։ Կառավարական տուն, պատվիրակություններ, արտասահմանյան ուղևորություններ, պետական միջոցներով սպասարկում՝ ամեն ինչ մատուցվեց այնպես, կարծես խոսքը ընտրված պաշտոնյայի մասին է։
Հետո հրապարակ եկան Նիկոլ Փաշինյանի աներձագը՝ Հրաչյա Հակոբյանը և եղբորորդի Սիփան Փաշինյանը՝ երկուսն էլ պատգամավորական մանդատներով։ Այսինքն՝ դեռ հեղափոխության փոշին չնստած՝ «ժողովրդական իշխանությունը» վերածվեց ընտանեկան փակ բաժնետիրական ընկերության։
Բայց սա միայն սկիզբն էր։ Փաշինյանի մանկության ընկեր Վահե Ղազարյանը հասավ ոստիկանության համակարգի բարձունքներին։ Մյուս մանկության ընկերը՝ Հայկ Ղալումյանը, հայտնվեց Իջևանի ղեկավարի պաշտոնակատարի աթոռին։ Նրա եղբայրը՝ Վահե Ղալումյանը, պատգամավոր դարձավ։ Դասընկերուհին՝ Մանե Ղազումյանը, պաշտոն ստացավ Տավուշի մարզային կրթական համակարգում։ Ընկեր Զարեհ Սարգսյանի որդիներից մեկը հայտնվեց վարչապետի աշխատակազմում, մյուսը՝ խորհրդարանում։ Փաշինյանի մտերիմ Հայկակ Արշամյանը նստեց համահայկական հիմնադրամի գործադիր տնօրենի աթոռին։ Այս բոլորը պատահական զուգադիպությո՞ւն են։ Եթե այո, ապա աշխարհում պատահականությունների ամենախիտ տեղը հենց Փաշինյանի իշխանությունն է։
Առանձին պատմություն է Աննա Հակոբյանի ընկերուհիների և «Հայկական ժամանակի» խմբագրական միջավայրի վերելքը։ Վարսահարդար Սոֆյա Նավասարդյանը միանգամից դառնում է վարչապետի օգնական, որպեսզի արտասահմանյան ուղևորություններին տիկնոջ սպասարկումն ապահովի։ Մյուս ընկերուհին՝ Լուսինե Բարսեղյանը, տեղավորվում է Ազգային ժողովի նախագահի աշխատակազմում։ «Հայկական ժամանակից» մի քանի դեմքեր պատգամավորական մանդատներ են ստանում՝ կարծես լրատվական խմբագրատունը վերածվել էր խորհրդարանական կադրերի դարբնոցի։
Եթե անցնենք արդեն ՔՊ խմբակցության ներսում ընտանեկան պաշտոնաբաշխությանը, պատկերը դառնում է նույնիսկ ավելի խոսուն։ Նարեկ Բաբայանը նախ զբաղեցնում է պետական գույքի կառավարման կոմիտեի նախագահի պաշտոնը, ապա դառնում պատգամավոր, իսկ նրա կինը՝ Լենա Նազարյանը, Ազգային ժողովի փոխնախագահ։ Հայկ Կոնջորյանի կինը՝ Շուշան Ալեքսանյանը, նշանակվում է «Հայփոստի» ղեկավար։ Սոնա Ղազարյանի ամուսինը՝ Դավիթ Բանուչյանը, ստանում է Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի տնօրենի պաշտոնը, իսկ նույն պատգամավորի ազգական Ռուբեն Բանուչյանը դառնում է նրա օգնական։ Հռիփսիմե Գրիգորյանի ամուսինը՝ Դավիթ Կարապետյանը, նախ աշխատում է արտաքին գործերի համակարգում որպես նախարարի խորհրդական, հետո դառնում է բարձրաստիճան քաղաքական միջավայրի անբաժանելի մաս։ Իսկ ամենաթարմ ու խոսուն օրինակներից մեկը՝ Արարատ Միրզոյանի կինը Գոհար Աբաջյանը, հայտնվում է «Էնթերփրայզ Արմենիա» ներդրումային կենտրոնի ղեկավարի պաշտոնում։ Այս ամենից հետո դեռ պետք է հավատա՞նք, որ բարեկամները սահմանափակվել են։
Երևանի քաղաքապետարանը ևս անմասն չմնաց այս խրախճանքից։ Հայկ Մարությանի մանկության ընկերները, քավոր-սանիկական շրջապատը, հին ծանոթները հերթով ստացան վարչական ու ուժային պաշտոններ։ Առողջապահության, արդարադատության, սոցիալական, կրթության նախարարություններում նույն պատկերն էր՝ համակուրսեցիներ, ընկերներ, ՀԿ-ական ծանոթներ, հովանավորյալներ։ Արարատի մարզպետարանում Գարիկ Սարգսյանի ազգականների ու բարեկամների մի ամբողջ ընտանեկան ծառ կարելի էր կազմել՝ զարմիկից մինչև քրոջ ամուսին։ Սա արդեն ոչ թե պետական կառավարում էր, այլ բարեկամական զբաղվածության հանրապետական ծրագիր։
Ահա այստեղ է, որ Փաշինյանի բոլոր հրապարակային հավաստիացումները դառնում են դատարկ խոսքեր և բացահայտ սուտ։ Ոչ ոք չի ասում, թե նրա բարեկամը դպրոցի տնօրեն է դարձել։ Ո՛չ, պարոն վարչապետ, նրանք շատ ավելի լավն են դարձել՝ պատգամավոր, հիմնադրամի տնօրեն, նախարարի խորհրդական, պետական ընկերության ղեկավար, վարչական շրջանի պետ, փոխնախարար, աշխատակազմի պաշտոնյա։ Ձեր խոսքի մեջ միայն մի ճշմարտություն կար՝ դպրոցի տնօրենի պաշտոն իսկապես չեն ստացել, որովհետև նրանց համար ավելի բարձր դռներ էին բացված։
Հեղափոխության անունով իշխանության եկած խումբը պետությունը վերածեց խնամի-ծանոթ-բարեկամների աշխատանքի տեղավորման բորսայի։ Ժողովուրդը շարունակում է հաշվել թանկացած հացի, գազի, հարկերի ու վարկերի թվերը, իսկ «ժողովրդի իշխանությունը» հաշվում է, թե հերթական որ կնոջը, ամուսնուն, ընկերոջը կամ սանիկին որտեղ կարելի է տեղավորել։
Ահա սա է ամբողջ ճշմարտությունը, որքան էլ այն փորձեն ծածկել բարձրագոչ ճառերով։