ANIF. ներդրումային նախագծից մինչև լուծարում
ANIF հիմնադրամը ստեղծվել է 2019 թվականին պետական միջոցների հաշվին՝ որպես Հայաստանի նոր ներդրումային քաղաքականության գլխավոր խորհրդանիշ։ Նրան վերապահված էր բարեփոխումների «ցուցափեղկի» դերը՝ կապիտալի ներգրավում, խոշոր նախագծերի մեկնարկ և գործընկերություն միջազգային բիզնեսի հետ։ 2019 թվականից մինչև 2023 թվականի նոյեմբեր հիմնադրամի տնօրենների խորհրդի նախագահը Տիգրան Ավինյանն էր։
Սակայն ներդրումային բեկման փոխարեն ANIF-ն իր ուղին ավարտեց լուծարմամբ, սկանդալներով, քրեական գործերով, մի շարք նախագծերի ձախողված ժամկետներով և միջոցների մի մասի վերադարձով դեպի բյուջե։
2020 թվականին հիմնադրամին կից ստեղծվեց «Ձեռնարկատեր + Պետություն» դուստր կառույցը, որի միջոցով պետությունը մասնակցություն էր ունենում մասնավոր ընկերությունների կապիտալում։
2020-2023 թթ. Այս մեխանիզմով 6,65 մլրդ դրամ և 4 մլն դոլար է ներդրվել տասը ընկերություններում, ինչպես նաև փոքր և միջին բիզնեսի ԵՄ-Հայաստան հիմնադրամում։ Փոխարենը պետությունը ստանում էր մինչև 49% բաժնեմաս։
Առաջին լուրջ խնդիրները սկսվեցին 2022 թվականին, երբ հիմնադրամի հաշվետվությունը չհաստատվեց՝ ANIF-ի և նրա դուստր կառույցների փաստաթղթերում հայտնաբերված անհամապատասխանությունների պատճառով։
2023 թվականի նոյեմբերին վաղաժամկետ դադարեցվեցին խորհրդի նախագահ Տիգրան Ավինյանի և խորհրդի ևս երկու անդամների լիազորությունները։ Ավելի ուշ հարցեր առաջացան հիմնադրամի աշխատանքի թափանցիկության, հաշվետվողականության որակի և կորպորատիվ կառավարման վերաբերյալ։
Մինչև 2024 թվականի հունվար հիմնադրամը գլխավորում էր Դավիթ Փափազյանը, որից հետո նրան փոխարինեց Տիգրան Ղազարյանը։
2024 թվականի մայիսի 23-ին Հայաստանի կառավարությունը որոշում կայացրեց լուծարել ANIF-ը և պետական բաժնեմասերի կառավարումը փոխանցել Պետական գույքի կառավարման կոմիտեին։
Այսպիսով, մի կառույց, որը ստեղծվում էր որպես նոր ներդրումային քաղաքականության այցեքարտ, մի քանի տարվա ընթացքում դադարեցրեց գործունեությունը՝ հաշվետվողականության, կառավարման և պետական միջոցների օգտագործման արդյունավետության վերաբերյալ հնչող մեղադրանքների ֆոնին։
Ո՞ւր են գնացել փողերը. կապեր, ծանոթներ և վիճահարույց ներդրումներ
ANIF-ի միջոցների խոշորագույն ստացողներից մեկը դարձավ «Սի Էֆ Դաբլյու»ՓԲԸ-ն, որը գրանցվել էր 2023 թվականի ապրիլի 26-ին։ Ընդամենը ութ օր անց հիմնադրամի դուստր կառույցը՝ «Ձեռնարկատեր + Պետություն»-ը, ընկերության մեջ ներդրեց 1,54 մլրդ դրամ՝ ստանալով 49% բաժնեմաս։ CFW-ի կանոնադրական կապիտալը կազմում էր 3,14 մլրդ դրամ։
CFW-ի տնօրենը Կարինե Անդրեասյանն էր։ Միաժամանակ նրան էր պատկանում «Լավ Պրոդուկտս» ընկերության 33%-ը, որի մյուս՝ 34% բաժնեմասը պատկանում էր Մարիամ Պահլավունուն (վերջինս մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերը նաև ղեկավարում էր այդ կառույցը)։ Ավելի ուշ Տիգրան Ավինյանը պնդում էր, թե Կարինե Անդրեասյանի հետ ծանոթացել է միայն նրա նշանակման տարում։
ANIF-ի մեկ այլ նախագիծ էր համագործակցությունը ամերիկյան Orbis ընկերության հետ՝ կիբերանվտանգության ոլորտում։ Ամերիկյան կողմը ստացավ 51%, իսկ ANIF-ը՝ 49%: Ծրագրի արդյունքում ընտրվեցին տասը ուսանողներ։
2023 թվականին հիմնադրամը 960 մլն դրամ հատկացրեց «Բերիմաունթ» ՓԲԸ-ին՝ ելակի ջերմոցներ հիմնելու համար։ Ընկերության սեփականատերը Դմիտրի Ալեքսեյենկոն է, ում մամուլում անվանում են Ավինյանի դասընկերը։ Քաղաքապետն ինքը հաստատել է ծանոթության փաստը, սակայն հերքել է որևէ ազդեցություն ներդրումային որոշման վրա։
2021-2023 թվականներին «Ձեռնարկատեր + Պետություն» կառույցը 6,65 մլրդ դրամ (շուրջ 17,6 մլն դոլար) է ներդրել հայաստանյան տասը ընկերություններում՝ դառնալով դրանց բաժնետերը:
Ներդրումների մասին որոշումները հաստատվել են ANIF-ին ենթակա կառավարող ընկերության տնօրենների խորհրդի կողմից: 2020-2024 թվականներին այդ կառույցը գլխավորել է Բելլա Մանուկյանը:
Այսպիսով, պետական ներդրումների զգալի մասը բաշխվել է մի մեխանիզմով, որի շուրջ հետագայում հարցեր առաջացան ոչ միայն ներդրումների արդյունավետության, այլև միջոցներ ստացողների ու իշխանական շրջապատի միջև առկա կապերի վերաբերյալ: