Ռոմանոս Պետրոսյան. սրընթաց վերելք, ունեցվածք և «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի» շուրջ ծավալված կոնֆլիկտը

Համեստ պաշտոններից՝ առանցքային դիրքեր

Ռոմանոս Պետրոսյանի կենսագրությունը մինչև 2018 թվականը նարկա վերելքի մասին ոչինչ չէր հուշում։ Ըստ մամուլի հրապարակումների՝ 2006-2007 թվականներին նա աշխատել է «Հայր և որդի Երիցյաններ» ընկերությունում որպես բեռնակիր, իսկ 2009-2014 թվականներին՝ «Օրանժ Արմենիա» ՓԲԸ-ի գլխավոր վաճառքի գրասենյակում՝ օժանդակ աշխատող։

Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության իշխանության գալուց հետո Պետրոսյանի կարիերան կտրուկ շրջադարձ կատարեց։ 2018-ի հունիսին նա նշանակվեց Կոտայքի մարզպետ, 2020-ի հուլիսին դարձավ շրջակա միջավայրի նախարար, իսկ 2021-ի դեկտեմբերի 9-ին գլխավորեց վարչապետին առընթեր Պետական վերահսկողական ծառայությունը (ՊՎԾ)։ Այդ պաշտոնին նա մնաց մինչև 2025 թվականի հուլիսի 16-ը, երբ վարչապետի որոշմամբ ազատվեց պաշտոնից։

«Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության անդամ Է 2013 թվականից, իսկ 2015-ից՝ նաև վարչության անդամ Պետրոսյանը համարվում է Նիկոլ Փաշինյանի մերձավոր զինակիցներից մեկը։

«Հայաստանի էլեկտրական ցանցերում» նշանակումը և «առողջացման» առաքելությունը

ՊՎԾ ղեկավարի պաշտոնից ազատվելուց անմիջապես հետո Պետրոսյանը հայտարարեց «Հայաստանի Հանրապետության և նրա քաղաքացիների անունից իրականացվող կարևորագույն առաքելության» մասին։ Շուտով պարզ դարձավ՝ Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը հաստատել է նրա նշանակումը «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» (ՀԷՑ) ՓԲԸ-ի ժամանակավոր կառավարիչ։ Խոսքը երկրի էլեկտրամատակարարումն ապահովող մենաշնորհատիրոջ մասին է, որը պատկանում է կալանավորված գործարար Սամվել Կարապետյանին։

Արդարադատության նախարար Սրբուհի Գալյանը հայտարարեց, թե նշանակումը «անհրաժեշտ էր հանրային շահերից ելնելով՝ սաբոտաժից, կոլապսից և արտակարգ իրավիճակներից խուսափելու համար»։ Սակայն քննադատները նշում են, որ էներգետիկ առանցքային ակտիվի կառավարումը փաստացի անցել է կառավարության անմիջական վերահսկողության տակ։

Աշխատավարձային սկանդալ. պայքար «աստղաբաշխական» գումարների դեմ՝ սեփական բարձր աշխատավարձի ֆոնին

Պետրոսյանի գործունեության ամենասուր հակասություններից մեկը հրապարակային հռետորաբանության և սեփական վարձատրության չափի անհամապատասխանությունն է։ «Հրապարակ» թերթի տեղեկությունների համաձայն՝ Պետրոսյանը ՀԷՑ-ում ստանում է ամսական 5,2 միլիոն դրամ (մոտ $13,5 հազար) աշխատավարձ՝ տարեկան 62,4 միլիոն դրամ։ Համեմատության համար՝ ՊՎԾ ղեկավարի պաշտոնում նա ստանում էր ընդամենը 790 հազար դրամ։

Ընդ որում, Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը նրան այս գումարը վճարելու պարտականությունը դրել է ՀԷՑ-ի սեփականատիրոջ՝ կալանքի տակ գտնվող Սամվել Կարապետյանի ուսերին։ «Հրապարակը» հեգնում է. «ՀԷՑ տեղափոխվելիս Պետրոսյանը հայտարարում էր, թե գնում է ՀՀ շահերի համար: Սակայն այժմ ավելի ու ավելի է տպավորություն ստեղծվում, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պարզապես ցանկանում էր «Էլցանցը» խլել սեփականատիրոջից, իսկ Պետրոսյանը՝ ստանալ մի քանի զրոներով աշխատավարձ»։

Ինքը՝ Պետրոսյանը, ակտիվորեն քննադատում էր նախկին ղեկավարության «աստղաբաշխական» աշխատավարձերը՝ պնդելով, թե ընկերության Տնօրենների խորհրդի նախկին նախագահը ստացել է ընդհանուր 347 մլն 585 հազար դրամ, իսկ առանձին ամիսներին նրա աշխատավարձը կազմել է 70-73 մլն դրամ։ Նրա խոսքով՝ այդ վճարումները «ուղղակի կամ անուղղակի ազդել են էլեկտրաէներգիայի սակագների վրա»։

Սակայն ՀԷՑ Տնօրենների խորհրդի նախկին նախագահ Նարեկ Կարապետյանը հերքեց այս հայտարարությունները՝ նշելով, որ 9 ամսվա աշխատանքի ընթացքում հրաժարվել է աշխատավարձից և ՀԷՑ-ից որևէ դրամ չի ստացել, իսկ իրեն հասանելիք գումարն ուղղվել է ցածր աշխատավարձ ստացող աշխատակիցների պարգևատրմանը։ «Տաշիր» ընկերությունների խմբի փոխնախագահը ևս հաստատեց, որ Տնօրենների խորհրդի աշխատավարձը վճարվել է անձամբ Սամվել Կարապետյանի կողմից՝ սեփական միջոցներից, և այն «որևէ կերպ չի ազդում էլեկտրաէներգիայի սակագնի վրա»։

Կադրային ջարդ և կուսակցական հավատարմություն

Պետրոսյանի նշանակումն ուղեկցվեց մասշտաբային փոփոխություններով. ընկերությունում սկսվեցին կադրային տեղաշարժեր. բարձր պաշտոններում նշանակվում են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ներկայացուցիչներ, Փաշինյանի աջակիցներ և այն անձինք, որոնք ավելի վաղ աշխատել էին Պետրոսյանի հետ ՊՎԾ-ում։ Yerevan.Today-ի ինֆոգրաֆիկայի համաձայն՝ ընկերությունում պաշտոններ են ստացել ՔՊ-ականներ, այդ թվում՝ Նարեկ Նալբանդյանը, որը նշանակվել է «Ստեփանավան» էլեկտրացանցի պետ։

Ֆինանսական արդյունքներ. ներդրումներ, վնասներ և խնայողություններ

Պետրոսյանի գործունեությունը ՀԷՑ-ում կոշտ քննադատության արժանացավ նախկին ղեկավարության կողմից։ Նարեկ Կարապետյանը հայտարարեց, որ Պետրոսյանի պաշտոնավարումը ՀԷՑ-ին «արժեցել է 12 միլիոն դոլար»։ Նրա խոսքով՝ հաստատված 46 մլրդ դրամ շահույթից ներդրվել է ընդամենը 23 մլրդ-ը, այսինքն՝ երկիրը զրկվել է 26 մլրդ դրամի ներդրումներից։

Ի պատասխան քննադատության՝ Պետրոսյանը հայտնեց ձեռքբերումների մասին. բարձրագույն ղեկավարության՝ պարգևավճարներից կամավոր հրաժարվելու հաշվին առաջացել է մի քանի տասնյակ միլիոն դրամի խնայողություն։ Նշանակման առաջին ամսից նա հրաման արձակեց. մինչև 200 հազար դրամ համախառն եկամուտ ունեցող աշխատակիցների համար սահմանվեց 20 հազար դրամի հավելավճար, և արդեն չորրորդ ամիսն է՝ 1700-ից ավելի աշխատակից ստանում է այդ գումարը, ինչը կազմում է 10-20% աշխատավարձի բարձրացում։

Անձնական ունեցվածքն ու ձեռքբերումները

Ըստ լրատվամիջոցների՝ 2018 թվականից հետո Պետրոսյանի նյութական վիճակը նկատելիորեն բարելավվել է։ Նոր իշխանության գալուց մեկ տարի անց նա ձեռք է բերել 51 մլն դրամ արժողությամբ բնակարան Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում։ Մինչև 2018-ը նա Կոտայքի մարզում ուներ բնակարան և փոքր հողատարածք։ 2023 թվականին նա դարձել է 2017 թվականի արտադրության 8 մլն դրամ արժողությամբ BMW մակնիշի ավտոմեքենայի սեփականատեր։ Այս փոփոխությունները, պաշտոնական եկամտի բազմակի աճի հետ մեկտեղ, հարցեր են առաջացնում ռեժիմի քննադատների մոտ, որոնք այս ամենը դիտարկում են Փաշինյանի կադրային քաղաքականության համատեքստում։

Եզրակացություն

Ռոմանոս Պետրոսյանի պատմությունը վառ օրինակ է այն բանի, թե ինչպես ժամանակակից Հայաստանում քաղաքական հավատարմությունը կարող է դառնալ կարիերային աճի գլխավոր շարժիչը՝ հաճախ մասնագիտական կարողությունների հաշվին։ Բեռնակրի և օժանդակ աշխատողի փորձ ունեցող անձի նշանակումը երկրի էներգետիկ մենաշնորհի ղեկավարի պաշտոնում, մեղմ ասած, անսովոր է։ Հարցեր են առաջացնում ոչ միայն նրա որակավորումը, այլև ընկերության շուրջ ֆինանսական հոսքերի թափանցիկությունը, մասշտաբային կադրային «մաքրումները» և շահերի բախումը, որն անխուսափելի է դառնում կուսակցական զինակիցներին առանցքային պաշտոններում նշանակելիս։