«Товарищ генерал»․ Բաքվից Երևան՝ կլիմայական գագաթնաժողովներ Արցախի ավերակների վրա և միլիարդներ՝ կասկածելի գործարքներում
Խորհրդանշական ու ուշագրավ է, որ Արցախի ոսկորների ու ավերակների վրա ծաղկած կլիմայական երկու համաժողովներն էլ՝ Բաքվում անցկացված COP29-ը և այս օրերին Երևանում ընթացող COP17-ը, ուղեկցվում են դրանց կազմակերպման ընթացքում ֆինանսական խարդախությունների ու չարաշահումների վերաբերյալ սկանդալներով։
Այս պահին ընդդիմությունը քննադատում է Հայաստանի կառավարությանը մի շարք հարցերի շուրջ։
Իշխանությունները թաքցնում են COP17-ի վրա փաստացի կատարված ծախսերի վերջնական չափը, թեև 2026 թվականի պետական բյուջեի պահուստային ֆոնդից համաժողովի անցկացման համար նախապես նախատեսվել էր 18,5 միլիարդ դրամ՝ շուրջ 51 միլիոն դոլար։
Հայտնաբերվել է նաև երեք գովազդային պայմանագիր՝ ընդհանուր 452 միլիոն դրամի՝ շուրջ 1,25 միլիոն դոլարի չափով։ Դրանք կնքվել են նույն ընկերության հետ՝ առանց մրցույթի, ընդ որում՝ նախատեսվել է 90 տոկոս կանխավճար։
Կասկածելի գործարքների թվում է նաև 16,5 հազար թերմոսի գնումը՝ մեկ հատը 7800 դրամով կամ շուրջ 22 դոլարով, այն դեպքում, երբ համանման ապրանքներ կարելի էր ձեռք բերել ավելի էժան։ Ըստ ներկայացված տվյալների՝ միայն թերմոսների վրա ծախսվել է շուրջ 129 միլիոն դրամ՝ մոտ 356 հազար դոլար։
Որոշ տվյալներով՝ «Մերիդիան Հոլդինգ» ընկերության հետ, որի ցուցահանդեսային կենտրոնում անցկացվում է համաժողովը, կնքվել են պայմանագրեր՝ ընդհանուր գրեթե 11 միլիարդ դրամի՝ շուրջ 30 միլիոն դոլարի չափով։ Սակայն ծախսերի մանրամասն կառուցվածքը չի հրապարակվել։
Եվ այսպես շարունակ։
Ինչ վերաբերում է 2024 թվականի նոյեմբերին Բաքվում անցկացված COP29-ի ծախսերին, ապա դրանք հայտնվել են OCCRP-ի հետաքննող լրագրողների ուշադրության կենտրոնում։
COP29-ի «պաշտոնական գործընկերներ» հռչակված ադրբեջանական ընկերությունների գրեթե բոլորը պատկանում էին իշխող ընտանիքին կամ դրա հետ գործարար կապեր ունեցող անձանց։
Պաշտոնական գործընկերների թվում էին սննդամթերքի խոշոր արտադրող Azersun-ը, PASHA Holding կոնգլոմերատը, բեռնափոխադրումներ իրականացնող Silk Way West Airlines ավիաընկերությունը և GILTEX տեքստիլային ընկերությունը։
PASHA Holding-ը պատկանում է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի դուստրերին՝ Լեյլային և Արզուին։ Իսկ Փաշաևը Ադրբեջանի առաջին տիկին և փոխնախագահ Մեհրիբան Ալիևայի զարմիկն է։
Azersun Holding-ի նախագահ Աբդոլբարի Գոզալի եղբորորդի Հասան Գոզալը երեք ընկերությունների տնօրենն էր։ Այդ ընկերությունները 2008 թվականին գրանցվել էին Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում՝ Ալիև քույրերի անունով։
2010 թվականին «Ազատություն» ռադիոկայանը պարզել էր, որ նախագահի կրտսեր դուստրը՝ Արզու Ալիևան, Silk Way Bank-ի երեք սեփականատերերից մեկն էր։ Այդ բանկը Silk Way Group-ի նախկին ֆինանսական ստորաբաժանումն էր։ Խմբի կազմում է նաև Silk Way West Airlines ավիաընկերությունը։
Մինչև անցյալ տարի GILTEX-ը մտնում էր Gilan Holding-ի կազմի մեջ և վերահսկում էր Ադրբեջանի տեքստիլային շուկայի մինչև 70 տոկոսը։ Gilan Holding-ի վերահսկիչ փաթեթը պատկանում էր նախագահ Ալիևի դուստրերին և Ադրբեջանի արտակարգ իրավիճակների նախարար Քյամալադդին Հեյդարովի երեխաներին՝ Արաբական Միացյալ Էմիրություններում գրանցված ընկերության միջոցով։ Հեյդարովը նաև COP29-ի կազմկոմիտեի անդամ էր։
Մեկ այլ օրինակ է Sea Breeze հանգստյան համալիրը, որը COP29-ի 5000 հյուրերի սպասարկման համար կառավարության կողմից ստացել էր 5,2 միլիոն դոլարի պայմանագիր՝ առանց մրցույթի։ Համալիրը պատկանում էր Էմին Ագալարովին՝ Ալիևի նախկին փեսային։
Այս բացահայտումները, սակայն, կարծես թե ամենևին չեն անհանգստացնում ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշին, որին կարելի է մեղադրել չարաշահումների հանդեպ աչք փակելու մեջ։ Երևանում կայացած մամուլի ասուլիսում նա հայտարարել է, թե ՄԱԿ-ը մեծ վստահություն ունի, որ COP17-ի կազմակերպման ընթացքում կոռուպցիա չկա։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն էլ համոզված է, որ COP17-ի ծախսերը չպետք է որևէ մեկին մտահոգեն, քանի որ, ինչպես ինքն է պնդում, դրանք «զբոսաշրջության և ներդրումների ներգրավման շնորհիվ վերադառնում են երկրի տնտեսություն»։
Սակայն մեծ տնտեսագետը չի հստակեցրել, թե համաժողովի վրա անվերահսկելիորեն ծախսված յուրաքանչյուր դոլարի դիմաց քանի դոլարի ներդրում և քանի զբոսաշրջիկ է ակնկալում ներգրավել։
Եվս մեկ անգամ համոզվում ենք, թե որքան նման են Ալիևն ու Փաշինյանը։ Անկախ նրանից՝ խոսքը հայերից Արցախը արյունալի ճանապարհով խլելու՞, թե՞ Գուտերեշների և սկզբունքներից զուրկ մյուս ճառասացների հավաքույթների հաշվին անարյուն հարստանալու մասին է, պատկերը նույնն է։ ՄԱԿ-ի հեղինակությունը զոհաբերվում է տեղական գրպանահատների ագահությանը, իսկ միջազգային բեմից հնչող գեղեցիկ խոսքերը քողարկում են այն, ինչ կատարվում է կուլիսներում։