«Հրեշ Անդոն». «Արդարության մարտիկ» Անդրանիկ Քոչարյանի մութ անցյալի մասին
Այսօրվա իշխանական պատգամավոր Անդրանիկ Քոչարյանը, ով նախորդ գումարման ԱԺ-ում զբաղեցնում է Պաշտպանության և անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը , հաճախ է խոսում նախկին իշխանությունների օրոք իրականացված թալանի մասին ։ Սակայն այս «արդարության մարտիկի» կերպարը կտրուկ հակասում է այն փաստերին, որոնք կապված են 1990-ականներին աղետի գոտում նրա գործունեության հետ:
10 միլիարդ դոլարի օգնության թալանը
1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո աշխարհի տասնյակ երկրներ Հայաստանին միլիարդավոր դոլարների հասնող օգնություն էին ուղարկել: Ըստ որոշ հաշվարկների՝ միայն շինտեխնիկայի և շինանյութի տեսքով օգնությունը գերազանցել է 10 միլիարդ դոլարը: Սակայն այս հսկայական ռեսուրսների զգալի մասը թալանվել էր:
1994 թվականին Կարապետ Ռուբինյանի գլխավորությամբ գործող հանձնաժողովը արձանագրել էր, որ 1993-1994 թվականներին՝ ընդամենը մեկ տարվա ընթացքում, աղետի գոտուց յուրացվել և հանրապետության տարածքից հանվել է 161 միավոր շինարարական տեխնիկա և ավելի քան 334 բեռնված կոնտեյներ :
Անդրանիկ Քոչարյանի դերը աղետի գոտում
Այս ահռելի ծավալների հասնող թալանը կատարվել է այն ժամանակ, երբ աղետի գոտին գտնվում էր Անդրանիկ Քոչարյանի վերահսկողության ներքո: 1994-1996 թվականներին նա զբաղեցնում էր Աղետի գոտում կառավարության արտակարգ լիազոր ներկայացուցչի պաշտոնը:
Տարբեր աղբյուրների և ականատեսների վկայությունների համաձայն՝ Քոչարյանն անմիջականորեն ներգրավված է եղել աղետի գոտու թալանին:
Շինանյութերի յուրացում: Իմանալով Գյումրու երկաթուղային կայարանի շինարարական կազմակերպության պահեստներում կուտակված հսկայական շինանյութի մասին՝ Քոչարյանը տարբեր պատրվակներով այն սկսել է տեղափոխել «Հրազդանմաշ» գործարան՝ իբր Շիրակի մարզի գյուղատնտեսական տնտեսություններին աջակցելու նպատակով : Այդ ժամանակ «Հրազդանմաշ»-ի գլխավոր տնօրենը ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի եղբայր՝ Թելման Տեր-Պետրոսյանն էր : Հազարավոր տոննաներով մետաղական պրոֆիլներ, հեծաններ և թիթեղներ այդպես էլ Շիրակի մարզ չեն հասել :
Տեխնիկայի ապօրինի օտարում: Գյումրիի շինարարական կազմակերպությունները արտասահմանից ստացել էին ավտոկռունկներ, էքսկավատորներ, բուլդոզերներ և այլ թանկարժեք տեխնիկա (ճապոնական KATO, գերմանական LIBSHER և այլ մակնիշների): Քոչարյանն այդ ամբողջ տեխնիկան հավաքել է մեկ կառույցի մեջ («Հրազդանմաշ»), ապա դուրս հանել հանրապետությունից :
«Հրեշ Անդո» մականունը՝ որպես ժողովրդի հիշողություն
Գյումրեցիները Քոչարյանին տվել են «Հրեշ Անդո» մականունը : Ինչպես նշում է գյումրեցի ընդդիմադիր քաղաքական գործիչ, նախկին իրավապաշտպան Կարապետ Պողոսյանը. «Եթե դուրս գաք Գյումրու փողոցներ ու հարցնեք՝ ո՞վ է Անդրանիկ Քոչարյանը, կարող է չհիշեն, բայց եթե նրա մականունը տաք, շատերը շատ բան կպատմեն»:
Չպատասխանված հարցեր
2020 թվականի օգոստոսին Կարապետ Պողոսյանը մի քանի հարցադրումներ էր հղել Անդրանիկ Քոչարյանին՝ որպես ապրիլյան պատերազմի հանգամանքներն ուսումնասիրող քննիչ հանձնաժողովի նախագահի : Դրանց թվում էին :
- Աղետի գոտում Քոչարյանի լիազոր ներկայացուցիչ աշխատած ժամանակահատվածում ի՞նչ հանգամանքներում «Ուռալ Սիբ Շին» կազմակերպության տնօրինության տակ գտնվող մոտ 800 վերամբարձ կռունկները հայտնվեցին ՀՀ տարածքից դուրս:
- Ըստ օդում կախված լուրերի՝ Քոչարյանի լիազոր ներկայացուցիչ աշխատած ժամանակահատվածում աղետի գոտուն հատկացված արհեստական շնչառական ապարատները հայտնվել են Թուրքիայում :
- Ի՞նչ հանգամանքներում «Գյուղշինտրեստ»-ում աղետի գոտու շինաշխատանքների համար պահեստավորված մոտ 120 տոննա ամրանները և երկու գերմանական «Լիդնեռ» մակնիշի ավտոկռունկները անհետացան աղետի գոտուց :
- 1996 թվականին ՆԳՆ Շիրակի օդանավակայանի բաժնում ինքնաձիգներից կրակահերթերի արձակման և այդ գործողություններում Քոչարյանի թիկնապահի հնարավոր մասնակցության վերաբերյալ հարցեր :
- Վազգեն Սարգսյանի կողմից Քոչարյանին ապտակելու մասին ականատեսների վկայությունները :
Պողոսյանը նշում է, որ այդ հարցադրումներն ինքը հղել է Անդրանիկ Քոչարյանին որպես Մարդու իրավունքների ոլորտի փորձագետ, Աղետի գոտու 1994-96թթ. թալանն ուսումնասիրող փաստահավաք խմբի ներկայացուցիչ, սակայն այդպես էլ որևէ արձագանք չի ստացել :
«Դրանք շատ կոնկրետ հարցեր էին, որոնց 5 տարի է՝ պատասխան չենք ստացել», - ասել էր 2020 թվականին Պողոսյանը :
Եզրահանգում
Անդրանիկ Քոչարյանի գործունեությունն աղետի գոտում 1990-ականներին բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում, որոնց պատասխանները մինչ օրս չեն տրվել: Այն, որ այսօրվա իշխանություններում նա զբաղեցնում է պատասխանատու պաշտոն և հանդես գալիս որպես «թալանի դեմ պայքարող», հակասության մեջ է մտնում նրա անցյալի հետ՝ ստեղծելով իրավիճակ, երբ նախկին թալանչիները դատապարտում են իրենցից հետո եկածներին :
Ըստ աղբյուրների՝ Քոչարյանը, չնայած իր հասցեին հնչող բազմաթիվ մեղադրանքներին, երբեք դատական հայց չի ներկայացրել լրատվամիջոցների դեմ, ինչն առավել խոսուն է դարձնում ներկայացված փաստերը: