Ում բաժին հասան քովիդյան միլիարդները. մատակարարներ, հրատապ գնումներ և պայմանագրեր առանց մրցակցության
Հրատապ գնումների մասին տվյալների հրապարակումից հետո հնարավոր դարձավ հետևել, թե որ ընկերություններին են բաշխվել համավարակի դեմ պայքարի համար հատկացված միջոցները։ Հրապարակված պայմանագրերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ֆինանսավորման խոշորագույն ծավալները կենտրոնացած էին պատվաստանյութերի միջազգային մատակարարների և երկրի ներսում խոշոր կապալառուների սահմանափակ շրջանակի շուրջ։
Գնումների ամենամեծ ծավալները բաժին են ընկել 2021 թվականին՝ կորոնավիրուսի դեմ պատվաստանյութերի ձեռքբերման ժամանակահատվածին։ Խոշորագույն մատակարարների թվում էին «HUMAN VACCINE» ՍՊԸ-ն, «SINOPHARM INTERNATIONAL HONGKONG LIMITED»-ը, UNICEF-ը և «Միկրոգեն»-ը։ Հենց այս կազմակերպությունների միջոցով են իրականացվել բնակչության պատվաստման ծրագրի հետ կապված պատվաստանյութերի և դեղամիջոցների հիմնական գնումները։
Գնումների զգալի մասն իրականացվել է պարզեցված ընթացակարգերով, որոնք ներդրվել էին արտակարգ դրության ժամանակահատվածում։ Այս պայմաններում առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում պետական միջոցների բաշխումը տեղական մատակարարների միջև։
Համավարակի շրջանում առողջապահության նախարարության խոշորագույն տեղական կապալառուն դարձավ «ԱՐՓԻՄԵԴ» դեղագործական ընկերությունը։ Ընկերության հետ կնքվել է վեց պայմանագիր՝ գնման տարբեր ընթացակարգերով։ Երկու պայմանագիր ձևակերպվել է մեկ անձից հրատապ գնման ռեժիմով, մեկը՝ հրատապ բաց մրցույթի ռեժիմով՝ 507,3 միլիոն դրամի չափով, ևս մեկը՝ մեկ անձից գնման ընթացակարգով՝ 49,1 միլիոն դրամի չափով։ Բացի այդ, կնքվել է երկու պայմանագիր բաց մրցույթի ընթացակարգով՝ ընդհանուր մոտ 555,7 միլիոն դրամ գումարի չափով։
«ԱՐՓԻՄԵԴ»-ի պայմանագրերի ընդհանուր ծավալը առողջապահության նախարարության հետ գերազանցել է 1 միլիարդ դրամը։
Ընդ որում, ընկերությունը շուկայի նոր մասնակից չէր։ «ԱՐՓԻՄԵԴ»-ն ակտիվորեն համագործակցում էր պետական կառույցների հետ և առողջապահության համակարգի տենդերներին մասնակցում էր դեռևս մինչև համավարակը։ «Հետք»-ի հրապարակման համաձայն՝ դրա սեփականատեր Վաչագան Ղազարյանը (ով կապ չունի նախագահ Սերժ Սարգսյանի անվտանգության ծառայության նախկին պետ Վաչագան Ղազարյանի հետ) դեռ 2017 թվականին Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունից պատգամավորության թեկնածու էր։ Այդ պահին նրան էր պատկանում «ԱՐՓԻՄԵԴ»-ի բաժնետոմսերի 97%-ը, իսկ 3%-ը Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի նախագահ Գագիկ Հարությունյանի որդու՝ Արտակ Հարությունյանի սեփականությունն էր։
Բացի «ԱՐՓԻՄԵԴ»-ից, Վաչագան Ղազարյանը նաև «Վաս-Ֆարմամեդ» և «Կոտայք» ընկերությունների սեփականատերն էր։ Միևնույն ժամանակ, «Հետք»-ը դեռևս մինչև համավարակը նշում էր, որ «ԱՐՓԻՄԵԴ»-ը կանոնավոր կերպով հաղթում էր առողջապահության ոլորտի պետական տենդերներում։
Մեկ անձից հրատապ գնման ընթացակարգով գնումներին մասնակցած մյուս տեղական մատակարարները ստացել են զգալիորեն ավելի փոքր պայմանագրեր, որոնք, որպես կանոն, չափվում էին տասնյակ միլիոն դրամներով կամ ավելի պակաս։
Այսպիսով, համավարակի շրջանի միջոցների հիմնական ծավալները կենտրոնացված էին պատվաստանյութերի միջազգային մատակարարների և երկրի ներսում խոշոր կապալառուների սահմանափակ շրջանակի շուրջ։ Թե ինչ չափանիշներով են բաշխվել բազմամիլիոնանոց և միլիարդանոց պայմանագրերը, և որքանով է մրցակցային եղել մատակարարների ընտրության գործընթացը, մինչ օրս լիովին թափանցիկ չէ ։