Hetq․ «Խելացի» անասնաշենքերի ծրագիրը ձախողած շահառուներից պետությունը հետ է պահանջում միլիոնավոր դրամներ և տոկոսներ
2019 թվականին կառավարության նախաձեռնած՝ փոքր և միջին «խելացի» անասնաշենքերի կառուցման պետական աջակցության ծրագիրը նախատեսվածից զգալիորեն փոքր արդյունք է տվել։ 2019–2021 թվականներին պետությունը ծրագրի շրջանակում նախատեսում էր կառուցել կամ վերակառուցել 230 անասնաշենք, սակայն մինչև 2025 թվականը կառուցվել է ընդամենը 58-ը։ Տնտեսություններին տրամադրված փոխհատուցումները չեն ապահովել ծրագրի նախատեսված ընթացքը, իսկ Էկոնոմիկայի նախարարությունն այժմ դատարանների միջոցով փորձում է պետական բյուջե վերադարձնել հատկացված միլիոնավոր դրամները։
Ինչպես գրում է «Hetq»-ը, նախարարությունը 2022 թվականից հայցեր է ներկայացնում այն շահառուների դեմ, որոնք չեն կատարել պայմանագրային պարտավորությունները։ Դատալեքս համակարգում հասանելի է նախարարության ներկայացրած 10 հայց։ Պահանջվող գումարները կազմում են 11,5–17,5 մլն դրամ։ Դատարանները բավարարել են յոթ հայց, մեկ գործով հաստատել են հաշտության համաձայնությունը, իսկ երկու դեպքում մերժել են նախարարության պահանջները։
Դատական գործերը ցույց են տալիս, որ ծրագրի ձախողման պատճառները տարբեր են եղել։ Որոշ շահառուներ չեն կառուցել կամ չեն շահագործել անասնաշենքերը, մյուսները բախվել են պատերազմական իրավիճակի, արոտավայրերի պակասի, անասնակերի թանկացման և տոհմային կենդանիներ ձեռք բերելու դժվարությունների։ Նախարարությունը, սակայն, հիմնականում առաջնորդվել է պայմանագրային պահանջներով՝ անասնագլխաքանակի ապահովում, անասնաշենքի տեխնոլոգիական համապատասխանություն և դրա առնվազն հինգ տարվա նպատակային շահագործում։
Շինուհայրի բնակիչ Արարատ Գալստյանի գործով դատարանը մերժել է նախարարության՝ 11,5 մլն դրամ բռնագանձելու պահանջը։ Գալստյանը պնդել է, որ պատերազմից հետո Սյունիքի սահմանամերձ տարածքներում արոտավայրերի հասանելիությունը սահմանափակվել է, իսկ անասնակերի թանկացումը և ֆինանսավորման բացակայությունը խոչընդոտել են տնտեսության զարգացմանը։ Նա նաև հայտնել է, որ 2024 թվականի հունվարից կրկին սկսել է շահագործել ֆերման։ Նախարարությունը վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել, սակայն այն մերժվել է։ Գործն այժմ վճռաբեկ դատարանում է։
Մեկ այլ գործով՝ Արմեն Գասպարյանի դեմ ներկայացված 17,5 մլն դրամի պահանջը, դատարանը մերժել է հայցային վաղեմության ժամկետը լրանալու պատճառով։ Նախարարությունը շահառուի խախտումների մասին պետք է իմանար դեռևս 2022 թվականի հունվարից, մինչդեռ հայցը ներկայացրել է 2025 թվականի փետրվարին՝ օրենքով սահմանված եռամյա ժամկետն անցնելուց ինը օր հետո։ Այս դեպքում պետությունը գումարը կորցնելու վտանգի առաջ է կանգնել ոչ միայն ծրագրի չկատարման, այլև նախարարության կողմից դատական ժամկետը բաց թողնելու պատճառով։
Մյուս շահառուի՝ Հայկ Բադալյանի հետ նախարարությունը հաշտության համաձայնություն է կնքել։ 17,5 մլն դրամ հիմնական պարտքին ավելացել են 1 մլն 864 հազար դրամ հաշվեգրված տոկոսները և 525 հազար դրամ պետական տուրքը։ Ընդհանուր՝ մոտ 19,9 մլն դրամը շահառուն պետք է վերադարձնի յոթ տարվա ընթացքում՝ մինչև 2030 թվականը։
Գեղարքունիքի մարզի բնակիչ Սևակ Ջառահյանի գործով դատարանը բավարարել է նախարարության հայցը։ Շահառուն հայտնել էր, որ երկար ժամանակ փնտրել է անհրաժեշտ կաթնատվություն ունեցող տոհմային կովեր և նախարարությունից մասնագիտական աջակցություն խնդրել։ Նրա խնդրանքը՝ մինչև 2025 թվականի վերջը ժամանակ տրամադրելու վերաբերյալ, մերժվել է։ Դատարանը որոշել է բռնագանձել 17,5 մլն դրամ փոխհատուցումը, պետական տուրքը և հաշվեգրված տոկոսները։
«Hetq»-ի ուսումնասիրած գործերում առանձին տեղ ունեն նաև կորոնավիրուսի համավարակով և ռազմական դրությամբ պայմանավորված սահմանափակումները։ Շահառուներից մի քանիսը դրանք ներկայացրել են որպես պարտավորությունները չկատարելու պատճառ։ Դատարանները, սակայն, այդ հանգամանքները չեն ընդունել որպես անհաղթահարելի ուժ։ Դատական ակտերում նշվել է, որ պայմանագրերը նախատեսել են արտակարգ հանգամանքների երեք ամսից ավելի տևելու դեպքում դրանք լուծելու հնարավորություն, սակայն շահառուները նման պահանջ չեն ներկայացրել։
Այսպիսով, ծրագիրը, որի նպատակն էր խթանել անասնապահության զարգացումը և բարելավել գյուղատնտեսական արտադրողականությունը, նախատեսված 230 անասնաշենքի փոխարեն ապահովել է ընդամենը 58-ի կառուցումը։ Իսկ պետական աջակցության արդյունավետությունը գնահատելու փոխարեն այժմ նախարարությունը ստիպված է զբաղվել տրամադրված գումարների դատական բռնագանձմամբ։ Դատական գործերը նաև ցույց են տալիս, որ պետությունը որոշ դեպքերում գումարները վերադարձնելու պահանջ ներկայացրել է ժամանակին, իսկ որոշ դեպքերում բաց է թողել օրենքով սահմանված ժամկետները։