«Hetq». Հայաստանի պետական պարտքի մարման և տոկոսավճարների համար 2027-ին կծախսվի շուրջ 988 մլրդ դրամ
Հայաստանի պետական պարտքը շարունակում է աճել, իսկ դրա սպասարկման և մարման համար նախատեսվող ծախսերը պետական բյուջեում զբաղեցնում են ավելի ու ավելի մեծ տեղ։ Ինչպես գրում է «Hetq»-ը, այս տարվա վերջին Հայաստանի պետական պարտքը կկազմի 5.8 տրիլիոն դրամ, իսկ 2027 թվականի վերջին, կանխատեսումների համաձայն, կհասնի 6.45 տրիլիոն դրամի։
2027 թվականի պետական բյուջեի նախագծով նախատեսվում է, որ արտաքին պարտքը, դրամային արտահայտությամբ, կաճի 14.2%-ով, իսկ ներքին պարտքը՝ 8.5%-ով։ Բյուջեի նախագծում նշվում է, որ կառավարությունը շարունակելու է պահպանել ներքին արժույթով պարտքի բարձր տեսակարար կշիռը, աշխատելու է պետական պարտատոմսերը գրավիչ պահել արտաքին ներդրողների համար և ընդլայնելու է համագործակցությունը միջազգային ֆինանսական կառույցների հետ։
Պետական պարտքի աճը կշարունակվի նաև 2027 թվականից հետո, քանի որ կառավարությունը նախատեսում է պահպանել բյուջեի դեֆիցիտը։ Սա նշանակում է, որ պետական ծախսերը կգերազանցեն եկամուտները, որոնց հիմնական աղբյուրը քաղաքացիների և տնտեսվարողների վճարած հարկերն են։
«Hetq»-ի տվյալներով՝ 2027 թվականին կառավարության պարտքի տոկոսավճարների համար պետական բյուջեից նախատեսվում է հատկացնել շուրջ 416.8 մլրդ դրամ։ Համեմատության համար՝ 2026 թվականին այդ նպատակով սպասվող ծախսը կազմում է մոտ 369 մլրդ դրամ։
Տոկոսավճարները կկազմեն պետական բյուջեի ընդհանուր ծախսերի շուրջ 10%-ը, իսկ եկամուտների՝ մոտ 11%-ը։ Այս գումարը գերազանցում է մի շարք կարևոր ոլորտների համար նախատեսված պետական ֆինանսավորումը։
Տոկոսավճարներից բացի՝ պետությունը պետք է մարի նաև պարտքի մայր գումարը։ 2027 թվականի համար նախատեսված մարումները կկազմեն 571.6 մլրդ դրամ։
Այսպիսով, պարտքի մայր գումարի մարման և տոկոսավճարների համար միասին կպահանջվի շուրջ 988.4 մլրդ դրամ։ Ընդ որում, տոկոսավճարները ներառվում են բյուջեի ընթացիկ ծախսերում, իսկ մայր գումարների մարումները սովորաբար իրականացվում են նոր պարտքային միջոցներ ներգրավելու հաշվին։
Մարումների և տոկոսավճարների գերակշիռ մասը բաժին կհասնի ներքին պարտքին՝ պետական գանձապետական պարտատոմսերին։ Արտաքին վարկերի գծով նույնպես նախատեսված են համապատասխան վճարումներ։ Եվրոբոնդերի մարման ժամկետները 2027 թվականին դեռ չեն լրանում, ուստի դրանց գծով նախատեսվում են միայն տոկոսավճարներ։
Կանխատեսումների համաձայն՝ 2027 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ կառավարության պարտքը կկազմի Հայաստանի համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) 47.4%-ը։ Դա 2026 թվականի տարեվերջի կանխատեսվող ցուցանիշից 0.8 տոկոսային կետով ավելի է։
Ֆինանսների նախարարությունը կանխատեսում է, որ հաջորդող երկու տարիներին պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը որոշ չափով կնվազի և չի գերազանցի 50%-ը։
Հարկաբյուջետային կանոններով սահմանված են կառավարության պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցության 50% և 60% շեմերը։ Դրանց գերազանցման դեպքում կառավարությունը պարտավորվում է կրճատել ծախսերը։ Այս սահմանները նախատեսված են պետական պարտքի աճի ռիսկերը վերահսկելու համար։
Կառավարության պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը վերջին անգամ 60%-ը գերազանցել է 2020-2021 թվականներին, որից հետո նվազել է։
Այսպիսով, 2027 թվականին Հայաստանի բյուջեից պարտքի մայր գումարի մարման և տոկոսավճարների համար նախատեսվող շուրջ 988 մլրդ դրամը ցույց է տալիս, թե որքան մեծ ֆինանսական բեռ է ձևավորվել կուտակված պարտավորությունների արդյունքում։ Միաժամանակ, բյուջեի դեֆիցիտի պահպանման պայմաններում պետական պարտքի հետագա աճը կմնա առաջիկա տարիների ֆինանսական քաղաքականության կարևոր խնդիրներից մեկը։
ՀԱՆ-ի փորձագետների վերլուծության համաձայն՝ 2027 թվականից հետո պետական պարտքի աճի ռիսկը պահպանվում է նաև առաջիկա տարիների հարկաբյուջետային քաղաքականության պատճառով։ ՀՀ կառավարության 2027–2029 թվականների պետական միջնաժամկետ ծախսերի ծրագիրը և պարտքի կառավարման ռազմավարությունը նախատեսված են միջնաժամկետ ֆինանսական ցուցանիշները գնահատելու համար։ Ֆինանսների նախարարության հրապարակած պաշտոնական փաստաթղթերին կարելի է ծանոթանալ 2027 թվականի պետական բյուջեի նախագծի և պետական պարտքի կառավարման ռազմավարության բաժիններում։
2027 թվականի պետական բյուջեի նախագծով նախատեսված 468.2 մլրդ դրամ պակասուրդը պետք է ֆինանսավորվի ներքին և արտաքին աղբյուրներից ներգրավվող միջոցներով։ Նախագծի համաձայն՝ ներքին աղբյուրներին բաժին կհասնի շուրջ 187.5 մլրդ դրամ, արտաքին աղբյուրներին՝ 280.7 մլրդ դրամ։ Սա նշանակում է, որ բյուջեի պակասուրդի ֆինանսավորման զգալի մասը նախատեսվում է ապահովել արտաքին միջոցների հաշվին։ ։
Պետական պարտքի հետագա դինամիկան, սակայն, կախված կլինի ոչ միայն բյուջեի պակասուրդից, այլև տնտեսական աճից, պարտքի մարման և վերաֆինանսավորման ծավալներից, ինչպես նաև փոխարժեքի փոփոխություններից։