ՏԻԳՐԱՆ ԱՎԻՆՅԱՆ. ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼԻԶԱՑԻԱՅԻ «ՓԱՅԼՈՒՆ» ՏԵԽՆՈԿՐԱՏԸ
Տիգրան Ավինյանի քաղաքական վերելքը ուղեկցվել է կոնկրետ թվերով ու կոնկրետ փոփոխություններով։ 2018-ից մինչև 2024 թվականը նրա պաշտոնական եկամուտը աճել է ավելի քան չորս անգամ՝ մոտ 13 մլն դրամից հասնելով ավելի քան 54 մլն դրամի։ Բայց հիմնական փոփոխությունը ոչ թե գումարի չափի, այլ դրա աղբյուրների մեջ է․ աշխատավարձին ավելացել են նվերներ, գույքային գործարքներ և կրիպտոեկամուտներ։ Միայն մայնինգից ստացված եկամուտները մի քանի տարվա ընթացքում հասել են տասնյակ միլիոնների, իսկ հայտարարագրված բիթքոյնների արժեքը անցել է կես միլիոն դոլարը։
Միաժամանակ աճել են նաև ակտիվները՝ կանխիկ միջոցներ, բանկային հաշիվներ և կրիպտոպորտֆել։ Այսինքն՝ խոսքը ոչ թե մեկանգամյա եկամուտների, այլ կայուն կուտակման մասին է։
Ընտանիքի ֆինանսական պատկերը առանձին է ձևավորվել։ Կինը՝ Մարիամ Պահլավունին, վերահսկում է բիզնեսներ («Բարուր», «Լավ Պրոդուկտս»), ունի տասնյակ միլիոնների ավանդներ, ստանում է բազմամիլիոնանոց նվերներ և վերադարձնում է նախկին փոխառությունները։ Միայն 2024 թվականին ներսից ստացված նվերները կազմել են ավելի քան 24 մլն դրամ։ Միաժամանակ ձևակերպվել են նոր անտոկոս վարկեր, և ընդհանուր պարտավորությունները հասել են մոտ 58 մլն դրամի։ Այսինքն՝ առկա է մի իրավիճակ, որտեղ առկա են թե՛ մեծ ավանդներ, թե՛ շարունակվող վարկավորում։
Մոր գծով ևս կուտակվել են կոնկրետ ակտիվներ՝ ավելի քան 9 հեկտար հողատարածք, ընկերություններ, բնակարան Երևանի կենտրոնում և մոտ կես միլիոն դոլար գնահատվող առանձնատուն Նորք-Մարաշում։
Բիզնես հատվածում «Իրիգեյթ»-ի օրինակը առավել խոսուն է։ Ընկերությունը, որը պատկանել է Ավինյանին, նրա պաշտոնի ստանձնումից հետո փոխանցվել է ընտանիքին և սկսել է ակտիվորեն ներգրավվել պետական ծրագրերում։ Ստացվել է դրամաշնորհ, իրականացվել են ենթակապալային աշխատանքներ, իսկ հարկային վճարումները մի քանի տարվա ընթացքում աճել են ավելի քան 10 անգամ՝ հասնելով տասնյակ միլիոնների։
ANIF հիմնադրամը, որը ղեկավարել է Ավինյանը, ստացել է միլիարդավոր դրամների պետական միջոցներ։ Դրանք ներդրվել են տարբեր ընկերություններում, այդ թվում՝ նորաստեղծ կառույցներում, որոնցից մեկը ընդամենը օրերի ընթացքում ստացել է ավելի քան 1,5 մլրդ դրամ ներդրում։ Հետագայում հիմնադրամը լուծարվել է, մի շարք ծրագրեր ձախողվել են, իսկ ղեկավարների նկատմամբ հարուցվել են քրեական գործեր։ Պետությունը սկսել է հետ վերցնել ներդրված գումարների մի մասը։
Խոշոր նախագծերը կոնկրետ արդյունք չեն տվել։ «Այգ-1» արևային կայանի կառուցումը տարիներով հետաձգվել է։ Fly Arna ավիաընկերությունը գործել է մոտ մեկուկես տարի և փակվել։ Սա նշանակում է, որ հայտարարված ներդրումային ծրագրերը կամ չեն ավարտվել, կամ չեն պահպանվել։
Քաղաքապետարանում նույնպես արձանագրվել են կոնկրետ խնդիրներ։ Տրանսպորտի սակագինը բարձրացվել է մինչև 150 դրամ, որոշ դեպքերում՝ եռապատկվել (տրոլեյբուս)։ Միաժամանակ պահպանվել են գերբեռնվածությունը և սպասումները։ Քաղաքապետարանը հայտարարել է շաբաթական 70–80 մլն դրամ կորուստների մասին «անտոմս» ուղևորների պատճառով, բայց համակարգային լուծում չի ապահովվել։
Կանաչապատման ծրագրերում կնքվել են հարյուր միլիոնավոր դրամների պայմանագրեր մի ընկերության հետ, որի սեփականատերը կապ է ունեցել քաղաքապետի ընտանիքի հետ։ Մրցույթներում հաճախ եղել է միայն մեկ մասնակից։
Քաղաքային գույքի կառավարման մեջ կուտակվել են կոնկրետ պարտքեր՝ մոտ 2,6 մլն դոլար վարձակալներից։ Միևնույն ժամանակ քաղաքը չի կարողանում հավաքագրել նաև տասնյակ միլիոնների գույքահարկ։
Քաղաքապետարանը 2024 թվականին գնել է երկու ծառայողական ավտոմեքենա՝ ընդհանուր մոտ 67 մլն դրամ արժողությամբ։ Երկու գնումներում էլ մրցույթին մասնակցել է միայն մեկ ընկերություն։ Նույն տարում քաղաքապետի բիզնես դասի ավիատոմսը կազմել է 7,65 մլն դրամ, որը հետագայում վերադարձվել է բյուջե։
Կադրային նշանակումների դեպքում կոնկրետ մարդիկ են հայտնվել կոնկրետ պաշտոններում՝ ընկերներ, ծանոթներ, բարեկամներ։ Նույն շրջանակը նկատվում է նաև բիզնես և ներդրումային ծրագրերում։
Օրենսդրական նախաձեռնություններից հետո շուկայում հայտնվել են ընկերություններ, որոնցում ներգրավված են եղել Ավինյանի շրջապատի մարդիկ կամ նախկին աշխատակիցները։
Երբ այս բոլոր հարցերը բարձրացվել են, արձագանքը եղել է կոնկրետ՝ հերքումներ, դատական հայցեր և քննադատության մերժում։ Սակայն ներկայացված փաստերը մնում են՝ եկամուտների աճ, ակտիվների կուտակում, ընտանեկան բիզնեսների ընդլայնում, պետական ծրագրերում ներգրավվածություն և մի շարք ձախողված կամ վիճահարույց նախագծեր։
Այս ամբողջ պատկերը ցույց է տալիս պարզ բան․ պաշտոնական դիրքի ամրապնդմանը զուգահեռ ամրապնդվել է նաև անձնական և ընտանեկան տնտեսական դիրքը։ Իսկ պետական ծրագրերի արդյունավետությունը այդ նույն տեմպերով չի աճել։